Gå til hovedinnhold
Tilgjengelighet
ordbøkene.no, Bokmålsordboka og Nynorskordboka

Avansert søk

Enkelt søk
Om avansert søk
12 treff

Nynorskordboka 12 oppslagsord

avstamming

substantiv hokjønn

Opphav

av forelda dansk avstamme; jamfør stamme (2

Tyding og bruk

Døme
  • ein person av tysk avstamming
Artikkelside

kjøtleg, kjøttleg

adjektiv

Opphav

norrønt kjǫtligr

Tyding og bruk

  1. som gjeld kroppen og dei fysiske behova og begjæret han har;
    Døme
    • dei kjøtlege lystene våre;
    • ho er kjend for å ha ein kjøtleg natur
  2. som har felles biologisk avstamming
    Døme
    • våre kjøtlege foreldre
Artikkelside

slektslinje, slektsline

substantiv hokjønn

Tyding og bruk

nedstigande linje (6) i ei avstamming;
Artikkelside

stam-

prefiks

Opphav

av stamme (1 og stamme (2

Tyding og bruk

  1. førsteledd i ord som nemner noko som er fast eller konstant (2;
  2. førsteledd i ord som nemner opphav, avstamming;
    til dømes i stamfar, stamtavle, stamtre
Artikkelside

blod

substantiv inkjekjønn

Opphav

norrønt blóð

Tyding og bruk

  1. hos menneske og høgareståande dyr: raud kroppsvæske som hjartet pumpar gjennom blodårene, og som fører oksygen og andre næringsemne til kroppscellene og avfallsstoff bort frå dei
    Døme
    • gje blod;
    • skjere seg til blods;
    • blodet spruta da grisen vart stukken
  2. i overført tyding: livskraft (1), huglag, temperament
    Døme
    • heitt blod;
    • setje blodet i brann
  3. avstamming, skyldskap
    Døme
    • av same blod

Faste uttrykk

  • blod er tjukkare enn vatn
    slektskap betyr meir enn venskap
  • blått blod
    brukt i uttrykk for å ha adeleg opphav
    • ha blått blod i årene;
    • ei kvinne av blått blod
  • eige kjøt og blod
    eigne etterkomarar
  • friskt blod
    nye og yngre krefter
  • få blod på tann
    bli sterkt oppteken av noko og ha hug til å halde fram med det
  • gå nokon i blodet
    bli ein del av nokon
    • arbeidet har gått han i blodet
  • helle/slå kaldt vatn i blodet på nokon
    dempe sterke kjensler hos nokon
  • med kaldt blod
    utan skruplar;
    roleg og med overlegg
  • setje vondt blod mellom
    skape uvilje eller harme mellom
Artikkelside

fødsel

substantiv hankjønn

Opphav

av fø og -sel (1

Tyding og bruk

  1. det å fø (2)
    Døme
    • ho hadde ein hard fødsel;
    • vere til stades under fødselen;
    • talet på fødslar har auka
  2. det å bli fødd
    Døme
    • år 20 etter Kristi fødsel;
    • vere blind frå fødselen av
  3. Døme
    • ho er svensk av fødsel
  4. i overført tyding: byrjing
    Døme
    • slå ned opprøret i fødselen

Faste uttrykk

  • kvele i fødselen
    hindre frå først av
    • kvele ein freistnad i fødselen;
    • kvart forsøk på å avsløre løyndomen blir kvelt i fødselen
  • trong fødsel
    problem med å kome i gang
    • tiltaket har hatt ein trong fødsel
Artikkelside

bakgrunn

substantiv hankjønn

Opphav

etter tysk Hintergrund

Tyding og bruk

  1. fjernaste delen av eit rom eller synsfelt, motsett framgrunn
    Døme
    • sitje i bakgrunnen
  2. flate, vegg eller liknande som ein ser noko anna mot
    Døme
    • tapet med mønster på ein lys bakgrunn
  3. Døme
    • med bakgrunn i, på bakgrunn av dei siste hendingane
  4. tidlegare erfaringar
    Døme
    • dei hadde heilt ulik bakgrunn
  5. Døme
    • ha utanlandsk bakgrunn

Faste uttrykk

  • halde seg i bakgrunnen
    ikkje stikke seg fram
  • kome i bakgrunnen
    bli mindre påakta, dyrka
Artikkelside

byrd 2

substantiv hankjønn eller hokjønn

Opphav

norrønt byrð ‘fødsel, ætt, stand’; samanheng med bere (3

Tyding og bruk

Døme
  • vere jamlike i rang og byrd;
  • vere av kongeleg byrd
Artikkelside

opphav

substantiv inkjekjønn

Opphav

norrønt upphaf, av hefja upp ‘byrje’

Tyding og bruk

  1. første byrjing, utgangspunkt;
    avstamming
    Døme
    • namnet har samisk opphav;
    • ein amerikanar med norsk opphav
  2. Døme
    • opphavet til krigen
  3. brukt skjemtande om foreldre
    Døme
    • spørje opphavet om lov
Artikkelside

proveniens

substantiv hankjønn

Opphav

av latin provenire ‘kome fram’

Tyding og bruk

  1. Døme
    • proveniensen til eit bilete
  2. bestand av skogstre i eit lokalmiljø;
Artikkelside