Avansert søk

Enkelt søk

Nynorskordboka 33 oppslagsord

ut frå

Tyding og bruk

brukt for å uttrykkje at noko tener som grunnlag for ei tolking, vurdering eller liknande;

med utgangspunkt i;

Sjå: ut

Døme

ut frå kva eg veit, kjem ho i kveld;
handle ut frå si eiga interesse

Artikkelside

ut

adverb

Opphav

norrønt út

Tyding og bruk

brukt for å uttrykkje rørsle eller retning frå innsida mot utsida
Døme
- gå ut av huset;
- bryte seg ut av fengselet;
- pirke ut ei flis;
- tømme ut vatnet;
- sjå ut av vindauget;
- snu vranga ut;
- døra slår ut;
- finne ein veg ut;
- ta jakka ut av skapet;
- pakke ut ei gåve
- brukt som preposisjon:
  gå ut døra;
  glo ut vindauget;
  snike seg ut bakdøra
brukt for å uttrykkje rørsle eller retning frå ein (sentral) opphavsstad
Døme
- reise ut av landet;
- det veks ut greiner frå stamma;
- flytte ut frå heimen;
- sende ut brev;
- drive ut på havet;
- reise ut på landet
brukt for å uttrykkje at noko blir større, lengre eller fyldigare
Døme
- breie seg ut;
- sy ut buksa;
- strekkje ut armane;
- byggje ut huset;
- foredraget dreg ut
brukt for å uttrykkje at ein gjev frå seg (råderett over) noko
Døme
- låne ut pengar;
- dele ut arv;
- punge ut;
- leige ut ein bil
brukt for å uttrykkje at noko blir fullført eller gjort til det er slutt
Døme
- lese ut boka;
- kvile ut etter helga;
- drikke ut glaset;
- fylle ut eit skjema;
- slite ut kleda;
- møtet varte dagen ut;
- halde ut
- brukt som preposisjon:
  bli verande ut året;
  bli heime ut dagen
brukt for å uttrykkje at noko blir borte eller til inkjes
Døme
- slokne ut;
- døy ut;
- blåse ut lyset;
- vatnet tørka ut
brukt for å uttrykkje at noko skjer i utstrekt grad
Døme
- tisse seg ut;
- snakke ut om problema sine;
- slite ut kleda;
- dumme seg ut
brukt for å uttrykkje at noko gjeld det ytre
Døme
- dette tek seg godt ut;
- han seg godt ut
brukt for å uttrykkje at noko blir teke (bort) frå ei mengd, eit forråd, eit materiale, ei samling eller ein krins
Døme
- plukke ut varer;
- skjere ut figurar i tre;
- velje ut ein kandidat;
- skilje seg ut i klassa;
- bryte ut av eit miljø;
- melde seg ut av laget;
- bli slått ut av turneringa;
- byte ut gardinene
brukt for å uttrykkje rørsle frå heimen
Døme
- skal vi ta ein tur ut?
- gå ut og leike;
- det tok tid å kome seg ut;
- dra ut for å fiske
brukt for å uttrykkje rørsle til utestad eller fest;
jamfør ute (5)
Døme
- skal de ut i kveld?
- i morgon har eg tenkt meg ut
brukt for å uttrykkje rørsle til eit avgrensa mål
Døme
- gå ut på balkongen;
- leggje ut på havet;
- liste seg ut på gangen;
- forsvinne ut i skogen;
- svinge ut på vegen
brukt for å uttrykkje at noko blir kjent for fleire eller for allmenta
Døme
- gi ut ei bok;
- kome ut som homofil;
- gå ut med namnet til offeret;
- ikkje ville ut med noko;
- nå ut med bodskapen;
- leggje ut noko på nettet;
- leggje ut om privatlivet sitt
brukt for å uttrykkje at ei viss tid har gått sidan noko byrja
Døme
- kom lenger ut i veka;
- det lid ut på dagen;
- sovne tre minutt ut i føredraget;
- det første målet kom allereie to minutt ut i kampen
brukt for å uttrykkje skifte til ein ny tilstand eller situasjon
Døme
- gå ut i permisjon;
- kaste seg ut i noko nytt

Faste uttrykk

dag ut og dag inn
svært lenge;
støtt
fullt ut
aldeles, fullstendig
gå ut
1. ikkje vere gyldig lenger;
  overskride
  fristen går ut i neste veke;
  avtala gjekk ut for ei stund sidan
2. dra til utestad
  har du planar om å gå ut på byen i kveld?
gå ut og inn hos
vere stadig gjest hos (nokon)
kjenne ut og inn
ha svært god kjennskap til
kome ut av det
miste samanhengen;
miste tråden
midt i talen kom han ut av det
leggje seg ut
leggje på seg
liggje rett ut
vere utstrekt; utmødd; hjelpelaus (på grunn av sjukdom)
måtte ut med
måtte betale
dei måtte ut med ein stor sum for å reparere bilen
ut av
brukt for å uttrykkje følgje eller resultat
få mykje ut av lite;
gjere det beste ut av situasjonen;
det kjem ikkje noko godt ut av krangling
ut frå
brukt for å uttrykkje at noko tener som grunnlag for ei tolking, vurdering eller liknande;
med utgangspunkt i
ut frå kva eg veit, kjem ho i kveld;
handle ut frå si eiga interesse
ut med
brukt for å uttrykkje at noko skal bli fjerna, erstatta eller teke ut av bruk
vi må ut med dei gamle maskinene;
i morgon er det ut med skrotet i bua;
ut med dykk!
vite korkje ut eller inn
ikkje sjå nokon utveg

Artikkelside

tolkingslære

substantiv hokjønn

Tyding og bruk

lære om systematisk tolking av ytringar og påstandar;

hermeneutikk

Døme

teologisk tolkingslære;
juridisk tolkingslære

Artikkelside

tolking

substantiv hokjønn

Tyding og bruk

det å omsetje munnleg;
jamfør tolke (1)
det å tolke (2) eller bli tolka
Døme
- bokstavleg tolking av teksta
- - bibeltolking
  - feiltolking
resultat av tolking (2)
Døme
- leggje fram ulike tolkingar av romanen

Artikkelside

tolkar

substantiv hankjønn

Opphav

norrønt tulkari m ‘tolk’

Tyding og bruk

person som legg fram sin analyse eller si tolking av noko;
kommentator;
jamfør tolking (2)
person som framfører dikt, musikkverk og liknande;
jamfør tolke (4)

Artikkelside

spekulativ

adjektiv

Tyding og bruk

djuptenkt, grublande
Døme
- han er ein spekulativ type
som byggjer på rein tenking og ikkje røynsle eller undersøking
Døme
- ei spekulativ tolking
som er gjord (berre) for å tene pengar
Døme
- spekulative filmar

Artikkelside

tekstanalyse

substantiv hankjønn

Tyding og bruk

systematisk gjennomgang av dei ulike elementa i ein tekst (til dømes handling, personar, tema, språklege verkemiddel eller liknande) som grunnlag for tolking av teksten;

litterær, språkleg eller stilistisk analyse (2) av ein tekst

Artikkelside

vrengje, vrenge, rengje, renge

vrengja, vrenga, rengja, renga

verb

Opphav

norrønt rengja; jamfør vrang

Tyding og bruk

snu innsida ut;
vri slik at vrangsida vender ut
Døme
- vrengje trøya;
- eg vrengjer av meg sokkane
- brukt som adjektiv:
  vrengde paraplyar
vri (og ska) kroppsdel;
vrikke (2)
Døme
- vrengje foten
vri eller tvinge ut av stilling eller retning;
gjere om
Døme
- vrengje auga;
- vrengje andletet;
- eg vrengde opp låsen;
- sjåføren vrengjer bilen til side
- brukt som adjektiv:
  vrengde gitarriff
(under press) la løynde delar av (kjensle)livet bli synleg for andre;
avsløre (1)
Døme
- ho vrengde sjela si
gje ei rang tolking eller eit rengjebilete av noko;
fordreie
Døme
- vrengje orda;
- rette det som er vrengt;
- vrengje på sanninga

Faste uttrykk

vrengje seg
1. vri seg så innsida kjem ut
  paraplyen vrengde seg
2. knyte seg av kvalme eller vemjing
  magen vrengde seg

Artikkelside

innforstått

adjektiv

Opphav

etter tysk einverstanden

Tyding og bruk

som kjenner til og godtek usagde premissar
- bruk samsvarsbøying framfor eit substantiv:
  ei innforstått tolking av verket;
  innforståtte tolkingar av litterære verk
- bruk ubøygd form etter eit usjølvstendig verb:
  kunnskapen deira var innforstått;
  kunnskapane deira var innforstått
som indirekte uttrykkjer felles forståing
- bruk samsvarsbøying framfor eit substantiv:
  eit innforstått blikk;
  innforståtte blikk
- bruk ubøygd form etter eit usjølvstendig verb:
  blikket var innforstått;
  blikka var innforstått
brukt som adverb: på ein måte som indirekte uttrykkjer felles forståing
Døme
- ho smilte innforstått

Faste uttrykk

vere innforstått med
vere klar over og godta
bøndene var innforstått med at prisen på mjølk måtte ned

Artikkelside

etymologisk

adjektiv

Tyding og bruk

som gjeld etymologi

Døme

ei etymologisk ordbok;
ei etymologisk tolking av eit ord

Faste uttrykk

etymologisk skrivemåte
rettskriving som rettar seg etter den opphavlege forma til eit ord

Artikkelside

Resultater per side: