Avansert søk

Nynorskordboka 7 oppslagsord

løn 1, lønn 1

substantiv hokjønn

Opphav

norrønt laun

Tyding og bruk

godtgjersle for eit arbeid eller ei teneste;
påskjøning
Døme
- få løn for strevet
- - bergingsløn
  - finnarløn
konsekvens, følgje (1, 1);
straff
Døme
- få løn som fortent
fastsett betaling for eit arbeid;
løning (2)
Døme
- ha høg løn;
- ha 700 000 i året i løn;
- få permisjon med full løn;
- løna har auka det siste året
- - akkordløn
  - industriarbeidarløn
  - månadsløn
  - tariffløn

Faste uttrykk

utakk er verdas løn
du får ingen takk for det gode du gjer

utakk

substantiv hankjønn eller hokjønn

Tyding og bruk

fråvære av teikn på takksemd;

utakksemd, misnøye

Døme

få berre utakk for strevet

Faste uttrykk

utakk er verdas løn
du får ingen takk for det gode du gjer

gullkalv

substantiv hankjønn

Tyding og bruk

kalv av gull som vart dyrka av israelittane (2. Mos 32)

Faste uttrykk

dansen kring/rundt gullkalven
strevet etter rikdom, dyrking av mammon
bransjen er prega av dansen kring gullkalven;
situasjonen liknar dansen rundt gullkalven

dans

substantiv hankjønn

Opphav

norrønt dans, frå gammalfransk; jamfør danse

Tyding og bruk

rytmiske rørsler, trinn (1, oftast til musikk;
dansing
Døme
- spele opp til dans;
- svinge seg i dansen;
- trø dansen;
- bli riven med i dansen;
- danse ein munter dans
- - krigsdans
  - pardans
  - ringdans
  - selskapsdans
arrangement med dans (1);
dansetilstelling;
dansemoro
Døme
- gå på dans
type dans (1);
musikkstykke til å danse etter
Døme
- ein kjend dans;
- ein dans frå Telemark;
- gamle og nye dansar
dans (1) som kunstform
Døme
- studere dans;
- drive med dans;
- vere interessert i dans
rørsle som liknar på dans (1)
Døme
- ei svale i vill dans på himmelen;
- bladet fauk rundt i ein dans

Faste uttrykk

by opp til dans
1. be nokon om å danse (1) med ein
  by si utkåra opp til dans;
  han vart stadig boden opp til dans
2. arrangere, leggje til rette for dans (1)
  samfunnshuset byr opp til dans på laurdag;
  bandet baud opp til dans med raske låtar
3. i overført tyding: ta initiativ (1);
  utfordre nokon
  laget baud opp til dans i andre omgang;
  opposisjonen byr regjeringa opp til dans
dans på roser
enkel eller sorglaus affære
livet er ingen dans på roser;
å velje dette yrket er langt ifrå ein dans på roser;
reint økonomisk er det ingen dans på roser
dansen kring/rundt gullkalven
strevet etter rikdom, dyrking av mammon
bransjen er prega av dansen kring gullkalven;
situasjonen liknar dansen rundt gullkalven
ein annan dans
ei anna (og strengare) ordning;
ein motsett situasjon;
andre bollar
frå no av blir det ein annan dans her i heimen;
den nye leiaren vil syte for at det blir ein annan dans
ute av dansen
ikkje lenger mellom dei aktive eller leiande
utøvaren er ute av dansen i konkurransen;
selskapet har gått konkurs, og er no ute av dansen;
deltakaren er framleis ikkje heilt ute av dansen

utteljing

substantiv hokjønn

Tyding og bruk

utbetaling;
pengesum
Døme
- prosjektet krev store utteljingar
utbyte, resultat
Døme
- strevet gav utteljing;
- laget fekk endeleg utteljing på sjansane

dansen kring/rundt gullkalven

Tyding og bruk

strevet etter rikdom, dyrking av mammon;

Sjå: dans, gullkalv

Døme

bransjen er prega av dansen kring gullkalven;
situasjonen liknar dansen rundt gullkalven

forgjeves

adjektiv

Opphav

frå lågtysk ‘gjeven som gåve’

Tyding og bruk

til ingen nytte;

Døme

eit forgjeves forsøk;
alt strevet var forgjeves

brukt som adverb
- dei protesterte forgjeves