Gå til hovedinnhold
Tilgjengelighet
ordbøkene.no, Bokmålsordboka og Nynorskordboka

Avansert søk

Enkelt søk
Om avansert søk
9 treff

Nynorskordboka 9 oppslagsord

syndikalisme

substantiv hankjønn

Opphav

av syndikat

Tyding og bruk

revolusjonær retning i arbeidarrørsla som krev at klassekampen skal førast gjennom fagforeiningane med middel som boikott, streik og sabotasje
Artikkelside

direkte

adjektiv

Uttale

direkˊte eller  dirˊekte

Opphav

av latin dirigere

Tyding og bruk

  1. utan omvegar eller avbrot
    Døme
    • direkte vegsamband
    • brukt som adverb
      • gå direkte heim
  2. utan mellomledd;
    beinveges;
    til skilnad frå indirekte
    Døme
    • ha direkte kjennskap til noko;
    • den direkte årsaka til ulykka var glatt vegbane
    • brukt som adverb
      • kjøpe direkte frå produsent
  3. som går rett på sak;
    beintfram
    Døme
    • eit direkte spørsmål;
    • dei tykte han var for direkte
  4. brukt som adverb: rett og slett;
    heilt
    Døme
    • direkte pinleg;
    • dette er direkte feil;
    • det er direkte farleg å køyre på denne vegen;
    • ei ordning som er direkte i strid med lova

Faste uttrykk

  • direkte aksjon
    utanomparlamentarisk kampmåte som streik, demonstrasjon, sabotasje eller liknande
    • gå til direkte aksjon mot tvangsauksjonar
  • direkte objekt
    setningsledd som uttrykkjer den eller det som verbalhandlinga er retta mot
    • i setninga ‘ho kjøpte ny bil’ er ‘ny bil’ det direkte objektet
  • direkte skatt
    skatt av inntekt og formue
  • direkte tale
    1. ordrett attgjeving av noko ein annan har sagt (i ei tekst)
    2. klart og skjøneleg språk
      • ein politikk prega av klare markeringar og direkte tale
  • direkte val
    val der veljarane røystar på dei personane som dei ynskjer å ha som representantar i eit parlament eller liknande;
    til skilnad frå indirekte val
  • på direkten
    1. utan førebuing;
      på sparket
      • ta utfordringa på direkten
    2. i direktesending
      • bli intervjua på direkten
    3. i ballspel: utan å dempe ballen før ein sender han vidare
      • skåre på direkten
Artikkelside

direkte aksjon

Tyding og bruk

utanomparlamentarisk kampmåte som streik, demonstrasjon, sabotasje eller liknande;
Sjå: direkte
Døme
  • gå til direkte aksjon mot tvangsauksjonar
Artikkelside

gerilja

substantiv hankjønn

Opphav

av spansk guerilla ‘liten krig’

Tyding og bruk

  1. krigføring frå mindre, irregulære frigjeringsgrupper (med uventa åtak, sabotasje og liknande)
    Døme
    • drive gerilja;
    • opplæring i gerilja
  2. (revolusjonær) folkerørsle som fører frigjeringskamp mot undertrykkjarar;
    Døme
    • geriljaen gjekk til åtak
Artikkelside

sabotasjeaksjon

substantiv hankjønn

Tyding og bruk

organisert handling der målet er å gjennomføre ein sabotasje (1)
Døme
  • dei var med i ein sabotasjeaksjon mot kraftstasjonen
Artikkelside

sabotør

substantiv hankjønn

Tyding og bruk

person som driv sabotasje
Artikkelside

sabotasjehandling

substantiv hokjønn

Tyding og bruk

handling der målet er å øydeleggje for ein motstandar;
jamfør sabotasje
Artikkelside

sabotere

sabotera

verb

Opphav

frå fransk ‘arbeide tregt, med ulyst’, av sabot ‘tresko, bremse’; opphavleg ‘øydeleggje med treskotramp’

Tyding og bruk

drive sabotasje;
øydeleggje, forhale, la vere å gjere eller la vere å føre noko vidare
Døme
  • sabotere dei nye pålegga;
  • styret saboterte heile saka
Artikkelside

sabotasje

substantiv hankjønn

Opphav

frå fransk, jamfør sabotere

Tyding og bruk

  1. kampmetode ved arbeidskonfliktar, under okkupasjon eller mot ein fiende, som går ut på å hindre produksjonen og skape kaos og vanskar med til dømes å setje ned arbeidstempoet eller øydeleggje kommunikasjonar, bygningar eller liknande
    Døme
    • dei utførte sabotasje mot kraftanlegget;
    • aktivistane er mistenkte for sabotasjen
  2. det å gå utanom eller ikkje rette seg etter eit påbod
    Døme
    • tenåringen driv sabotasje mot alle forsøk på å avgrense skjermtida
Artikkelside