Avansert søk

Nynorskordboka 141 oppslagsord

ese

esa

verb

Opphav

samanheng med ase (; gjære ( og jest

Tyding og bruk

svelle (1), heve (1);
gjære (1, 1);
syde, bruse
Døme
- ølet eser;
- mjølka eser;
- deigen eser
i overført tyding: svelle opp, bli større
Døme
- eit problem som stadig eser i storleik og omfang
vere i rørsle eller uro;
jamfør gjære (1, 3)
Døme
- det eser i folket

Faste uttrykk

ese opp
bli større, fyldigare eller tjukkare;
vekse (1)
musklane i armane este opp under T-skjorta
ese seg opp
bruse opp i sinne
ese ut
bli større, fyldigare eller tjukkare;
vekse (1)
administrasjonen har est ut;
stjerna vil ese ut til 100 gonger dagens storleik, før ho sloknar

undertrykkje, undertrykke

undertrykkja, undertrykka

verb

Opphav

truleg etter lågtysk

Tyding og bruk

(med makt) hindre nokon i å utfalde seg fritt;
halde nede;
underkue, tyrannisere
Døme
- diktatoren undertrykte folket;
- regimet undertrykker minoritetsgruppene
- brukt som adjektiv:
  eit undertrykt folk
halde tilbake eller nede;
hemme, stanse
Døme
- undertrykkje ein geisp;
- undertrykkje kjenslene sine

samlingsmerke

substantiv inkjekjønn

Tyding og bruk

merke (1, 1) som verkar som eit samlande symbol for ei gruppe, til dømes på ei fane (1)
person eller sak som ei gruppe samlar seg om
Døme
- kongedømet vart eit samlingsmerke for folket

brei

adjektiv

Opphav

norrønt breiðr

Tyding og bruk

med stor utstrekning på tvers av lengda eller høgda;
motsett smal (2, til skilnad frå lang (2 og høg (1
Døme
- vere brei over akslene;
- sjå ut over den breie fjorden;
- ho har det breiaste smilet av alle;
- gjere gata litt breiare
med ei viss oppgjeven utstrekning, målt på tvers av lengda eller høgda
Døme
- huset er tolv meter langt og seks meter breitt
som femner om mykje eller mange;
vid (2, romsleg
Døme
- eit breitt vareutval;
- ein open, brei og sakleg debatt;
- opptre for eit breitt publikum;
- dei mobiliserte breie lag av folket;
- eit breitt fleirtal slutta seg til forslaga
utprega;
folkeleg (2)
Døme
- prate brei lærdøl;
- ho prata ei brei søritaliensk dialekt
- brukt som adverb
  prate breitt

Faste uttrykk

dei breie laga
den store mengda av folk;
massane;
folk flest
dei breie laga av folket
i det vide og det breie
svært omstendeleg
ho la ut i det vide og det breie
i sju lange og sju breie
svært lenge;
i det uendelege
vente på svar i sju lange og sju breie
vidt og breitt
mange stader;
overalt
ho hadde kontaktar vidt og breitt

Noreg

eigennamn

Opphav

norrønt Noregr, Norvegr

Tyding og bruk

land (1, 2) i den vestlege og nordlege delen av Skandinavia
Døme
- kongeriket Noreg;
- Noreg har ein lang kyst;
- ho kjem frå Noreg
innbyggjarane i landet Noreg som heilskap;
det norske folket
Døme
- Noreg jublar for sigeren;
- heile Noreg kjenner tekstane hans
gruppe eller person som representerer Noreg i ein konkurranse, på eit møte eller liknande
Døme
- Noreg møter Danmark til landskamp;
- Noreg stemte ja til resolusjonen

hardtrampa

adjektiv

Tyding og bruk

hard (1) etter å ha vorte trampa på

Døme

hardtrampa mark;
snøen var heilt hardtrampa av alt folket

svelte 2

svelta

verb

Opphav

norrønt svelta; av svelte (

Tyding og bruk

gje for lite mat;

la lide av svolt

Døme

tyskarane svelte fangane under krigen;
svelte husdyr;
svelte seg for å gå ned i vekt

Faste uttrykk

svelte ut
gjere ring og maktlaus med å gje for lite næring
dei svelte ut folket

uspurd

adjektiv

Tyding og bruk

uoppmoda, ubedd
Døme
- gjere noko uspurd;
- kome uspurd for å hjelpe til
ikkje rådspurd;
uvitande
Døme
- kablane er medfinanisert av uspurde straumkundar
- brukt som adverb:
  stadnamnet vart endra, folket uspurt

suge 2

suga

verb

Opphav

norrønt súga; samanheng med supe (

Tyding og bruk

dra inn gjennom munnen eller nasen
Døme
- suge på pipa;
- suge inn lukta av vår;
- mange rovdyr syg blodet av byttet sitt
slikke, smatte
Døme
- suge på eit drops
dra til seg
Døme
- pumpa syg ikkje som ho skal;
- sagflis syg opp fukt;
- støvsugaren saug godt;
- suge til seg kunnskap
verkje (1), rive (3, 4)
Døme
- kjenne svolten suge i seg
vere lite tilfredsstillande;
vekkje ubehag
Døme
- å gå på skule syg

Faste uttrykk

ikkje suge av eige bryst
ikkje finne på av seg sjølv
suge på karamellen
nyte suksessen
etter ein slik siger er det lov å suge på karamellen
suge på labben
ha trong økonomi;
måtte spare
suge ut
gjere fattig;
arme ut
suge ut folket

nerk

substantiv hankjønn

Tyding og bruk

kraft (, styrke (, energi;

kveik (, tiltak

Døme

maten sette nerk i meg;
det er nerk i folket

Resultater per side: