Gå til hovedinnhold
Tilgjengelighet
ordbøkene.no, Bokmålsordboka og Nynorskordboka

Avansert søk

Enkelt søk
Om avansert søk
13 treff

Bokmålsordboka 0 oppslagsord

Nynorskordboka 13 oppslagsord

utanlands, utalands

adverb

Tyding og bruk

ut av eller utanfor heimlandet;
Døme
  • reise utanlands;
  • både innanlands og utanlands;
  • han har budd utanlands i fleire år
  • brukt som adjektiv:
    • utanlands flyruter
Artikkelside

tidleg 1

adjektiv

Opphav

norrønt tíðligr; av lågtysk tidelik

Tyding og bruk

  1. som ligg nær byrjinga av noko;
    som høyrer til mellom dei første i ei rekkje;
    som høyrer til eller gjeld første delen av eit tidsrom (til dømes dag, veke, år eller periode)
    Døme
    • eg har eit tidleg nummer i køen;
    • det er ei tidlegare utgåve av boka;
    • vi må planleggje på eit tidleg tidspunkt;
    • sjukdomen er enno i ein tidleg fase;
    • han budde utanlands i sin tidlegaste ungdom;
    • bygget er eit døme på tidleg gotikk
    • brukt som adverb:
      • kan vi snakkast tidleg på dagen?
      • det er best å byrje dagen tidleg;
      • vi må stå tidlegare opp;
      • førebuinga starta tidleg om hausten
  2. som står før eller lenger framme;
  3. som hender eller går føre seg før noko anna
    Døme
    • dei reiste med eit tidlegare tog
  4. frå ei tid som ligg lenger tilbake;
    før
    Døme
    • skikken var vanleg i tidlegare tider;
    • ho er ein tidlegare kollega
    • brukt som adverb:
      • han er ikkje så sterk no som tidlegare
  5. (som hender) i god tid før noko tek til
    Døme
    • det er viktig med tidleg frammøte
    • brukt som adverb:
      • du må vere tidlegare ute
  6. som hender eller kjem før enn vanleg
    Døme
    • den tidlegaste vinteren i manns minne;
    • dei åt ein tidleg frukost;
    • vi dyrkar tidlege grønsaker
    • brukt som adverb:
      • eg må gå litt tidlegare frå jobb i dag;
      • han vart tidleg vaksen;
      • ho er tidleg utvikla
  7. brukt som adverb: snart (1)
    Døme
    • kor tidleg kan vi vente svar?
    • vi får resultata tidlegast til veka

Faste uttrykk

  • glede seg for tidleg
    glede seg over noko som seinare viser seg å slå feil eller ikkje bli noko av
  • i dag tidleg
    om morgonen i dag
    • i dag tidleg forsov eg meg
  • i morgon tidleg
    om morgonen neste dag
    • kan vi treffast i morgon tidleg?
  • i tidlegaste laget
    før det er naudsynt eller ynskjeleg
  • seint og tidleg
    støtt og stendig;
    jamt og ofte
    • han er på biblioteket seint og tidleg
  • tidleg moderne tid
    historisk periode frå om lag 1500 til 1800;
    nyare tid (1)
Artikkelside

måtte

måtta

verb

Opphav

norrønt mátta, av mega ‘formå, kunne’

Tyding og bruk

  1. ha løyve, høve eller grunn til;
    kunne, få
    Døme
    • om eg så må seie det;
    • må eg låne pengar av deg?
    • må eg kome inn?
  2. vere nøydd til eller pliktig til;
    skulle
    Døme
    • eg ville ikkje, men eg måtte;
    • alle må levere skattemelding;
    • du må stå opp no;
    • det må gjerast;
    • huset må byggjast om;
    • det er fælt å måtte seie slikt;
    • det må til;
    • fleire bedrifter har måtta hente arbeidskraft utanlands
  3. vere mogleg, sannsynleg, tenkjeleg, logisk nødvendig
    Døme
    • det måtte vere ein draum;
    • du må vere sjuk;
    • ingen slepp inn, kven det så måtte vere;
    • det måtte gå slik
  4. om sterk oppmoding, påminning eller åtvaring: burde (1)
    Døme
    • du må sjå deg føre!
    • du må finne deg ein plass;
    • du må ikkje seie slikt!
  5. brukt for å uttrykkje ynske
    Døme
    • måtte du aldri angre!
    • må hell og lykke følgje deg!

Faste uttrykk

  • må hende
    kan hende, kanskje
  • må tru
    må vite
    • det gjekk ikkje fort, må tru;
    • må tru ho kjem?
  • må vite
    kan du vel skjøne
    • eg vart trøytt, må vite
Artikkelside

utflagging

substantiv hokjønn

Tyding og bruk

  1. det å registrere skip utanlands under framandflagg;
    det å flagge ut
    Døme
    • utflagging av norske skip
  2. det at bedrifter etablerer seg i utlandet for å redusere skattar, produksjons- og eksportkostnader
    Døme
    • utflagging av næringslivet
Artikkelside

reir

substantiv inkjekjønn

Opphav

norrønt hreiðr

Tyding og bruk

  1. leie eller tilhaldsstad for visse dyr, særleg fuglar som verp og rugar
    Døme
    • byggje reir
  2. Døme
    • vi trivst i det nye reiret vårt

Faste uttrykk

  • fly frå/forlate reiret
    flytte heimanfrå
    • sonen er flogen frå reiret;
    • dei forlét reiret og drog utanlands for å studere
  • skite i eige reir
    tale nedsetjande om opphavet sitt;
    tale nedsetjande om noko ein sjølv er ein del av
Artikkelside

flagge

flagga

verb

Tyding og bruk

  1. ha flagg heist eller hengt ut
    Døme
    • alle flaggar i dag;
    • flagge for nokon
  2. gje teikn med flagg
    Døme
    • flagge for offside
  3. gjere kjend, syne fram;
    briske seg
    Døme
    • ho vil ikkje flagge standpunkt;
    • dei flagga forhandlingsvilje;
    • han har ingen ting å flagge med

Faste uttrykk

  • flagge heim
    registrere skip i heimlandet igjen;
    flytte verksemd tilbake til heimlandet
  • flagge på halv stong
    la flagg henge eit stykke ned på flaggstong for å vise sorg ved dødsfall og gravferd
  • flagge ut
    registrere skip utanlands, under framandflagg;
    flytte verksemd utanlands
Artikkelside

utreiseforbod

substantiv inkjekjønn

Tyding og bruk

forbod frå styresmaktene mot å reise utanlands
Artikkelside

årrekkje, årrekke

substantiv hokjønn

Tyding og bruk

rekkje av år;
mange år
Døme
  • han budde utanlands i ei årrekkje
Artikkelside

ynske 1, ønske 1

substantiv inkjekjønn

Opphav

norrønt ósk, med innverknad frå lågtysk wunsch(e)

Tyding og bruk

  1. det å ynskje eller vone;
    lengsel etter å oppnå noko
    Døme
    • no får du kome fram med ynska dine;
    • ynsket hennar er å få tid til å sy;
    • hans høgaste ynske var å kome seg ein tur utanlands
  2. oppmoding, krav
    Døme
    • eit sterkt uttrykt ynske om å få fortgang i saka
  3. venleg, kjærleg tanke om noko for andre
    Døme
    • han kjem med gode ynske til brudgom og brur
Artikkelside

utreiseløyve

substantiv inkjekjønn

Tyding og bruk

løyve frå styresmaktene til å reise utanlands
Døme
  • søkje om utreiseløyve
Artikkelside