Gå til hovedinnhold
Tilgjengelighet
ordbøkene.no, Bokmålsordboka og Nynorskordboka

Avansert søk

Enkelt søk
Om avansert søk
42 treff

Bokmålsordboka 5 oppslagsord

ubunden, ubundet

adjektiv

Betydning og bruk

  1. som ikke er fastbunden
    Eksempel
    • hunden er ubunden
  2. fri, uavhengig
    Eksempel
    • ubundet av økonomiske problemer;
    • en politisk ubunden avis
  3. i språkvitenskap, bare i formen ubunden: ubestemt (3)

Faste uttrykk

  • ubunden stil
    språklig uttrykksmåte uten metrisk rytme og rim;
    prosa (1)
Artikkelside

prosa

substantiv hankjønn

Opphav

av latin prosa (oratio) ‘likefram (tale)'

Betydning og bruk

  1. språkbruk som ikke er bundet av rim- og rytmeregler;
    ubunden stil;
    motsatt vers og poesi (1)
    Eksempel
    • skrive god prosa;
    • fortellingen er skrevet på lett og ledig prosa
  2. hverdagens ensformige slit og strev;
    grå hverdag;
    Eksempel
    • livets prosa
Artikkelside

prosaisk

adjektiv

Betydning og bruk

  1. i eller på prosa;
    i ubunden form
  2. lite spennende;
    Eksempel
    • borddekningen var svært så prosaisk;
    • mannen hennes virket ganske prosaisk
Artikkelside

fribåren

adjektiv

Opphav

jamfør -båren (1

Betydning og bruk

  1. om eldre forhold: født fri
    Eksempel
    • en fribåren mann i antikkens romerrike
  2. i overført betydning: ubunden (2), selvstendig
    Eksempel
    • en fribåren kvinne som våger å være seg selv
Artikkelside

autonom

adjektiv

Uttale

æutonoˊm

Opphav

fra gresk; jamfør auto- og -nom (2

Betydning og bruk

selvstendig, selvstyrende;
Eksempel
  • en autonom stat
Artikkelside

Nynorskordboka 37 oppslagsord

tidsspørsmål

substantiv inkjekjønn

Tyding og bruk

  1. spørsmål som gjeld tid
    Døme
    • komiteen har ikkje teke stilling til tidsspørsmålet
  2. i ubunden form eintal: det at ein veit at noko kjem til å hende, men ikkje nøyaktig kva tid
    Døme
    • det er berre eit tidsspørsmål før renta går opp
Artikkelside

uhemma, uhemja

adjektiv

Tyding og bruk

ikkje hemma;
Døme
  • uhemma vekst;
  • uhemma brøling
  • brukt som adverb:
    • le uhemma;
    • skryte uhemma av nokon
Artikkelside

ven 1, venn

substantiv hankjønn

Opphav

norrønt vinr; samanheng med latin venus ‘venleik’

Tyding og bruk

  1. person ein har eit nært forhold til, og som ein har mykje omgang med;
    særs god kjenning, kamerat (1)
    Døme
    • ein god ven;
    • ha mange vener;
    • skal vi vere vener?
    • møte slekt og vener;
    • hei på deg, gode ven!
    • ho er ein nær ven av familien;
    • eg trur ikkje vi skal vere vener meir
    • brukt som kjæleord:
      • godt å sjå deg, venen min!
      • kjære venen min;
      • gjekk det bra, litle ven?
  2. person eller dyr som har eit forsonleg eller godmodig forhold til nokon eller noko
    Døme
    • skilje mellom ven og fiende;
    • bli vener att etter usemja;
    • vi treng dragkraft frå våre vener i pressa;
    • hund og katt kan vere gode vener;
    • ikkje skyt, vi kjem som vener
  3. Døme
    • få seg ein ny ven
  4. medlem i visse kristne trussamfunn
    Døme
    • Smiths vener
  5. person som har ei særleg interesse eller glede av noko
    Døme
    • vere ven med naturen;
    • ein sann ven av gode historier
  6. Døme
    • starte kronerulling blant vener av museet;
    • ein mangeårig ven av klubben
  7. person som har positiv omgang med noko
    Døme
    • vi var ikkje heilt ven med ballen i dag;
    • eg har aldri vore ven med kroppen min
  8. brukt i ubunden form fleirtal om enkelperson
    Døme
    • ho har eg vore vener med lenge;
    • han prøvde å bli vener med den nye sjefen

Faste uttrykk

  • vår ven
    brukt spøkefullt om person, dyr eller fenomen som alle kjenner (og har kjær)
    • maten hadde ikkje vorte like god utan vår ven grisen
Artikkelside

substantiv

substantiv inkjekjønn

Opphav

av latin (nomen) substantivum ‘(nomen) som står for substans’

Tyding og bruk

ord som refererer til skapningar, stader, ting, handlingar, tilstandar og abstrakte fenomen, og som i norsk kan bøyast i ubunden og bunden form, eintal og fleirtal;
Døme
  • ord som ‘hest’, ‘stein’, ‘kjærleik’, ‘skriking’ og ‘Kari’ er substantiv
Artikkelside

sjølvstendig

adjektiv

Opphav

etter tysk selbständig, opphavleg ‘som står for seg sjølv’

Tyding og bruk

  1. som tenkjer og handlar utan å rette seg etter andre;
    som rår sjølv;
    fri, uavhengig, ubunden
    Døme
    • ein sjølvstendig institusjon;
    • eg er vorten ein meir sjølvstendig person
    • brukt som adverb:
      • tenkje sjølvstendig
  2. Døme
    • han stod fram som ein sjølvstendig forfattar;
    • dei har knapt tenkt ein sjølvstendig tanke
  3. som driv på eiga hand eller for eiga rekning
    Døme
    • ho er sjølvstendig næringsdrivande
Artikkelside

friboren

adjektiv

Opphav

jamfør -boren

Tyding og bruk

  1. om eldre forhold: fødd fri
    Døme
    • friborne odelsmenn
  2. i overført tyding: ubunden (2), sjølvstendig
    Døme
    • ei friboren kvinne med mot og integritet
Artikkelside

autonom

adjektiv

Uttale

æutonoˊm

Opphav

frå gresk; jamfør auto- og -nom (2

Tyding og bruk

sjølvstendig, sjølvstyrande;
Døme
  • ein autonom stat
Artikkelside

prosaisk

adjektiv

Tyding og bruk

  1. i eller på prosa;
    i ubunden form
  2. lite spennande;
    Døme
    • kråkene, desse prosaiske renovasjonsarbeidarane
Artikkelside

term

substantiv hankjønn

Opphav

gjennom engelsk; av latin terminus ‘grense’

Tyding og bruk

  1. ord eller uttrykk som har ei fast avgrensa tyding og er knytt til eit visst emne eller fagområde;
    Døme
    • ein biologisk term;
    • i økonomiske termar
  2. i ubunden fleirtal: måte å uttrykkje noko på;
    Døme
    • seie noko i absolutte termar
Artikkelside

buddha

substantiv hankjønn

Tyding og bruk

  1. i ubunden form eintal: namn på Siddhartha Gautama, grunnleggjar av buddhismen
    Døme
    • ho ville gjerne lære meir om Buddha
  2. Døme
    • mange små buddhaer stod utstilte hos antikvitetshandlaren
Artikkelside