Gå til hovedinnhold
Tilgjengelighet
ordbøkene.no, Bokmålsordboka og Nynorskordboka

Avansert søk

Enkelt søk
Om avansert søk
10 treff

Bokmålsordboka 4 oppslagsord

senking, senkning 1

substantiv hunkjønn eller hankjønn

Betydning og bruk

det å senke eller bli senket
Eksempel
  • det står om senkingen av skipet i historieboka;
  • de diskuterer senking av pensjonsalderen
Artikkelside

nåde 1

substantiv hankjønn

Opphav

norrønt náð ‘fred, vern, nåde’

Betydning og bruk

  1. i religiøst språk: Guds godhet og barmhjertighet
    Eksempel
    • Vårherre, se i nåde til oss!
    • synd og nåde
  2. Eksempel
    • be om nåde;
    • dommeren viste ingen nåde og trakk opp det røde kortet
  3. i jus: senking av eller fritak for straff
    Eksempel
    • hun har søkt om nåde
  4. om eldre eller utenlandske forhold: brukt i tiltale til og omtale av adelig eller geistlig person
    Eksempel
    • Deres nåde

Faste uttrykk

  • av Guds nåde
    usedvanlig begavet;
    gudbenådet
    • en sanger av Guds nåde
  • avskjed i nåde
    avgang etter oppnådd aldersgrense eller etter søknad
    • han fikk avskjed i nåde
  • finne nåde for noens øyne
    bli godtatt av noen
  • la nåde gå for rett
    dømme mildere enn loven krever
  • leve på nåde
    være avhengig av andres velvilje
  • på nåde og unåde
    uten betingelser
    • overgi seg på nåde og unåde
  • ta til nåde igjen
    gi tilgivelse og oppreisning
Artikkelside

bukkesprang

substantiv intetkjønn

Betydning og bruk

  1. sprang som en geitebukk gjør
  2. sprang en hest gjør på stedet med krumming av ryggen og senking av hode
    Eksempel
    • hesten tok bukkesprang
  3. i overført betydning: overraskende hending eller utvikling
    Eksempel
    • et teknologisk bukkesprang
Artikkelside

handelskrig

substantiv hankjønn

Betydning og bruk

  1. konflikt med skarp konkurranse mellom handelspartnere på et internasjonalt marked, ofte med dumping av priser som ett av virkemidlene
  2. ledd i en sjøkrig som (ved hjelp av blokade, kapring, senking eller lignende) tar sikte på å stenge fiendens sambandslinjer til sjøs
Artikkelside

Nynorskordboka 6 oppslagsord

tone 2

substantiv hankjønn

Opphav

norrønt tóni ‘tone, musikalsk lyd’; opphavleg frå gresk tonos ‘spenning, spent streng, tone’

Tyding og bruk

  1. lyd som har ei viss høgd, styrke og kvalitet og er danna av regelfaste svingingar i ein lekam, til dømes streng på eit musikkinstrument eller stemmebanda hos menneske
    Døme
    • sopranane sang dei høgaste tonane;
    • høyre vakre tonar;
    • han kan ikkje syngje ein tone
  2. Døme
    • setje tone til eit dikt
  3. Døme
    • fiolinen hadde ein vakker tone
  4. heving eller senking av røysta som uttrykk for stemning, innstilling og liknande;
    Døme
    • i ein spørjande tone;
    • ikkje ta den tonen!
    • han sa det i ein fortruleg tone
  5. måte å uttrykkje seg på;
    Døme
    • brevet har ein venleg tone;
    • framføringa hadde ein varm, personleg tone
  6. (rett) måte å te seg eller uttrykkje seg på;
    skikk og bruk, åtferd
    Døme
    • det er ikkje god tone
  7. lys, skugge og fargar i samspel som gjev eit visst særpreg;
    Døme
    • håret har ein raudleg tone

Faste uttrykk

  • blå tone
    tone eller melodi med melankolsk preg laga ved å senke tersen (1 eller septimen, særleg i jazz og blues
    • publikum fekk servert både blå tonar og klassisk gitarmusikk
  • finne tonen
    kome godt overeins med;
    like
    • dei fann tonen under middagen;
    • vi finn raskt tonen
  • gje tonen
    spele eller syngje den tonen musikarane skal ta utgangspunkt i når dei skal stemme eller syngje
  • i høge tonar
    særs mykje
    • han prisa maten i høge tonar;
    • dei rosar arbeidet i høge tonar
  • nye tonar
    nye eller annleis haldning, synspunkt eller praksis hos nokon
    • dette var nye tonar frå leiinga
  • slå an tonen
    1. spele første tone i eit musikkstykke
    2. vise korleis noko skal gå føre seg;
      gje ramma for noko
      • opposisjonen slo an tonen for forhandlingane;
      • den første låten slo an tonen for konserten
  • takt og tone
    framferd overfor andre menneske
    • lære seg reglane for god takt og tone;
    • vise dårleg takt og tone
Artikkelside

senking

substantiv hokjønn

Tyding og bruk

  1. det å senke eller bli senka
    Døme
    • ho var vitne til senkinga av skipet ute i fjorden;
    • dei håper på ei senking av renta
  2. Døme
    • ei senking i terrenget
  3. mål for fart som dei raude blodlekamane søkk med i ei blodprøve;
    Døme
    • ha låg senking
Artikkelside

søkk 2

substantiv inkjekjønn

Opphav

samanheng med søkk (1 og søkke (2

Tyding og bruk

  1. grop i bakken;
    Døme
    • eit lite søkk i lendet
  2. dump lyd
    Døme
    • det gav eit søkk i heile huset
  3. rykk av skrekk, overrasking eller liknande;
    Døme
    • det gjekk eit søkk gjennom dei
Artikkelside

bukkesprang

substantiv inkjekjønn

Tyding og bruk

  1. sprang som ein geitebukk gjer
  2. sprang ein hest gjer på staden med krumming av ryggen og senking av hovudet
    Døme
    • hesten tok bukkesprang
  3. i overført tyding: overraskande hending eller utvikling
    Døme
    • krumspring og bukkesprang høyrer politikken til
Artikkelside

læging

substantiv hokjønn

Tyding og bruk

det å lægje (2;
Døme
  • læging av seglet
Artikkelside

nedsetjing, nedsetting

substantiv hokjønn

Tyding og bruk

det å setje ned (på eit lågare nivå);
Døme
  • nedsetjing av pensjonsalderen
Artikkelside