Gå til hovedinnhold
Tilgjengelighet
ordbøkene.no, Bokmålsordboka og Nynorskordboka

Avansert søk

Enkelt søk
Om avansert søk
88 treff

Bokmålsordboka 46 oppslagsord

batch

substantiv hankjønn

Uttale

bætsj

Opphav

av engelsk bake ‘bake’, opprinnelig ‘brød som lages i en bakst’

Betydning og bruk

  1. noe som produseres i én omgang;
    Eksempel
    • lage en batch med øl
  2. i IT: samling prosesser eller datafiler som behandles som én enhet
Artikkelside

symfonisk

adjektiv

Betydning og bruk

som er særegen for eller minner om en symfoni (1)

Faste uttrykk

  • symfonisk dikt
    verk for orkester oftest i én sats som skal skildre hendelser, situasjoner, stemninger eller lignende
Artikkelside

symfonisk dikt

Betydning og bruk

verk for orkester oftest i én sats som skal skildre hendelser, situasjoner, stemninger eller lignende;
Artikkelside

sinfonia

substantiv hankjønn

Opphav

fra italiensk; samme opprinnelse som symfoni

Betydning og bruk

i musikk: instrumentalstykke i én sats, særlig fra renessansen og barokken
Artikkelside

scherzo

substantiv hankjønn

Uttale

skærˊtså

Opphav

gjennom italiensk; fra tysk Scherz ‘spøk’

Betydning og bruk

i musikk: livlig, munter komposisjon eller sats i sonate eller symfoni
Eksempel
  • i scherzoen gir orkesteret full gass
Artikkelside

tennsats

substantiv hankjønn

Betydning og bruk

sats (6) brukt i tennmiddel
Artikkelside

sperret sats

Betydning og bruk

sats (7) med større mellomrom mellom bokstavene enn vanlig;
Se: sperre
Artikkelside

andante 1

substantiv hankjønn

Uttale

andanˋte

Opphav

substantivering av andante (2

Betydning og bruk

  1. musikkstykke, sats som skal spilles andante (2
  2. mindre del av musikkstykke som spilles andante (2;
Artikkelside

sperre 2

verb

Opphav

norrønt sperra

Betydning og bruk

  1. sette opp sperre (1, 2);
    Eksempel
    • sperre en gate;
    • sperre av et område;
    • bilen stod slik at den sperret trafikken
    • brukt som adjektiv:
      • en sperret vei
  2. åpne vidt;
    Eksempel
    • sperre opp øynene

Faste uttrykk

  • sperre inne
    sette i fengsel
  • sperret konto
    konto som ikke kan disponeres av eieren
    • sette inn et depositum på sperret konto
  • sperret sats
    sats (7) med større mellomrom mellom bokstavene enn vanlig
Artikkelside

satse

verb

Betydning og bruk

  1. sette inn penger eller ressurser;
    investere
    Eksempel
    • satse en hundrelapp;
    • satse alle pengene sine på bedriften;
    • satse all sin arbeidskraft på noe;
    • satse på korndrift
  2. Eksempel
    • satse fra et springbrett

Faste uttrykk

  • satse for fullt
    gå fullt og helt inn for
  • satse på feil hest
    gå inn for noe som viser seg å bli mislykket
Artikkelside

Nynorskordboka 42 oppslagsord

hopp 1

substantiv inkjekjønn

Opphav

norrønt hopp

Tyding og bruk

  1. Døme
    • han gjorde eit langt hopp;
    • haren kom i lange hopp
  2. hopping som idrettsgrein (til dømes på ski eller i friidrett)
    Døme
    • Noreg gjorde det best i hopp og løp;
    • vere med både i hopp og langrenn
  3. oppbygnad i skibakke til å ta sats frå
    Døme
    • han kom skeivt ut frå hoppet
  4. i overført tyding: sprang (1, 2)
    Døme
    • framstillinga gjer her eit hopp fram til 1950;
    • utviklinga har gjort eit stort hopp framover
Artikkelside

symfonisk dikt

Tyding og bruk

verk for orkester oftast i éin sats som skal skildre hendingar, situasjonar, stemningar eller liknande;
Sjå: symfonisk
Artikkelside

symfonisk

adjektiv

Tyding og bruk

som er særmerkt for eller minner om ein symfoni (1)

Faste uttrykk

  • symfonisk dikt
    verk for orkester oftast i éin sats som skal skildre hendingar, situasjonar, stemningar eller liknande
Artikkelside

sinfonia

substantiv hankjønn

Opphav

frå italiensk; same opphav som symfoni

Tyding og bruk

i musikk: instrumentalstykke i éin sats, særleg frå renessansen og barokken
Artikkelside

sperra sats

Tyding og bruk

sats (7) med større mellomrom mellom bokstavane enn vanleg;
Sjå: sperre
Artikkelside

sperre 2

sperra

verb

Opphav

norrønt sperra

Tyding og bruk

  1. setje opp sperre (1, 2);
    Døme
    • sperre ei gate;
    • sperre av eit område;
    • bilen stod slik at han sperra trafikken
    • brukt som adjektiv:
      • ein sperra veg
  2. opne vidt opp;
    Døme
    • sperre opp auga

Faste uttrykk

  • sperra konto
    konto som ikkje kan disponerast av eigaren
    • setje inn eit depositum på sperra konto
  • sperra sats
    sats (7) med større mellomrom mellom bokstavane enn vanleg
  • sperre inne
    1. stengje inne;
      isolere;
      jamfør innesperra (1)
    2. setje i fengsel;
      jamfør innesperra (2)
Artikkelside

scherzo

substantiv hankjønn

Uttale

skærˊtså

Opphav

gjennom italiensk; frå tysk Scherz ‘skjemt’

Tyding og bruk

i musikk: livleg og rask komposisjon eller sats i sonate eller symfoni
Døme
  • tredjesatsen i symfonien var ein livleg scherzo
Artikkelside

satse

satsa

verb

Tyding og bruk

  1. setje inn pengar eller ressursar;
    investere
    Døme
    • satse ein hundrelapp;
    • satse alle pengane sine på bedrifta;
    • satse all si arbeidskraft på noko;
    • satse på korndrift
  2. Døme
    • satse med begge beina

Faste uttrykk

  • satse for fullt
    gå fullt og heilt inn for
  • satse på feil hest
    gå inn for noko som viser seg å bli mislykka
Artikkelside

sats

substantiv hankjønn

Opphav

frå tysk, av setzen ‘setje’

Tyding og bruk

  1. fastsett pris;
    takst, tariff
    Døme
    • nye satsar for eigedomsskatt
  2. avdeling av eit musikkverk
    Døme
    • symfonien hadde fire satsar
  3. fråspark som innleiing til eit hopp
    Døme
    • treffe i satsen
  4. setning som uttrykkjer ei allmenn sanning eller ein allmenn påstand
    Døme
    • ein matematisk sats
  5. i vin- og brennevinsproduksjon: blanding av råstoff (frukt, sukker og anna) og gjær
    Døme
    • 50 liter med sats
  6. eksplosiv blanding;
    jamfør tennsats
    Døme
    • satsen på ei fyrstikk
  7. om eldre forhold i typografi: linjer eller sider stilte saman av typar til ein tekst som skal prentast

Faste uttrykk

  • ta sats
    1. begynne eit sprang eller hopp;
      satse (2)
    2. ta mot til seg
      • dei tek sats og kastar seg inn i kappestriden
Artikkelside

hoppe 2

hoppa

verb

Opphav

norrønt hoppa

Tyding og bruk

  1. ta sats og sprette i vêret med hjelp av føtene;
    Døme
    • hoppe i vêret;
    • hoppe over bekken;
    • hoppe ned frå steinen;
    • hoppe på sjøen;
    • hoppe høyde;
    • han har hoppa over 200 m på ski;
    • ungane hoppa strikk;
    • dei hoppar paradis i friminuttet
  2. fare opp frå underlaget;
    Døme
    • slå i bordet så koppar og glas hoppar
  3. vere uroleg;
    Døme
    • hjartet hoppar i brystet;
    • lyden fekk meg til å hoppe i stolen

Faste uttrykk

  • det er like godt å hoppe i det som å krype i det
    det er like godt å ta alt det utrivelege med ein gong som litt etter kvart
  • hoppe av
    1. gå ut av ei ideologisk eller religiøs gruppe
    2. bli att i eit framandt land og søkje politisk asyl
  • hoppe av i svingen
    avbryte samleie før sædavgang
  • hoppe etter Wirkola
    (etter den norske skihopparen Bjørn Wirkola) prøve seg mot eller følgje etter ein som er betre;
    ikkje lykkast heilt
  • hoppe inn i
    ta på seg, ta over (ei rolle på kort varsel)
  • hoppe over
    fare forbi, gløyme, oversjå (noko)
    • vi hoppar over denne oppgåva inntil vidare
  • hoppe på
    slå til på (eit tilbod eller ein sjanse)
    • vi hoppa på ein sydentur
Artikkelside