Gå til hovedinnhold
Tilgjengelighet
ordbøkene.no, Bokmålsordboka og Nynorskordboka

Avansert søk

Enkelt søk
Om avansert søk
58 treff

Bokmålsordboka 31 oppslagsord

aktuell

adjektiv

Uttale

aktuelˊl

Opphav

gjennom fransk, fra senlatin actualis ‘virksom’; beslektet med akt (1

Betydning og bruk

  1. Eksempel
    • i den aktuelle situasjonen;
    • den aktuelle datoen
  2. som har interesse eller er på tale (akkurat nå);
    av betydning i en viss sammenheng;
    Eksempel
    • aktuelle saker;
    • spørsmålet er høyst aktuelt;
    • aktuelle reisemål;
    • aktuelle kandidater;
    • en aktuell bok;
    • aktuell informasjon;
    • hun er aktuell med ny bok;
    • det aktuelle programmet ble sett av mange;
    • jeg skal ringe hvis det blir aktuelt;
    • det er ikke aktuelt å flytte
    • brukt som substantiv:
      • dagsnytt og aktuelt
Artikkelside

positiv 4

adjektiv

Opphav

gjennom fransk; fra latin positivus ‘satt, gitt’

Betydning og bruk

  1. Eksempel
    • ha en positiv innstilling;
    • stille seg positiv til noe;
    • et positivt svar;
    • de er alltid så positive og smilende
  2. som er bedre enn ventet;
    Eksempel
    • konserten ble en overraskende positiv opplevelse
  3. rosende, oppmuntrende, byggende
    Eksempel
    • artisten har fått mye positiv kritikk;
    • støtte opp under positive tendenser
  4. som er ansett som reell (1), bestemt, faktisk (1)
    Eksempel
    • positiv viten
    • brukt som substantiv: noe som pekes ut som sant eller riktig i forhold til et spørsmål
      • flere av prøvene kan være falske positiver, altså at de feilaktig sier at prøven var positiv
    • brukt som adverb: avgjort, helt sikkert
      • jeg vet det positivt;
      • dette er positivt en feil
  5. som inneholder det en har testet for, for eksempel innen medisin eller lignende
    Eksempel
    • graviditetstesten var positiv;
    • løgndetektoren gav positivt utslag
  6. i matematikk: som er større enn null;
    på plussiden
    Eksempel
    • positive tall;
    • landet har for tiden en positiv handelsbalanse
  7. om elektrode: som strømmen går ut fra
Artikkelside

vårfornemmelse

substantiv hankjønn

Betydning og bruk

følelse eller inntrykk av at våren er i anmarsj;
følelse som våren vekker
Eksempel
  • sol, blomster og tørr asfalt gir en reell vårfornemmelse
Artikkelside

irreell

adjektiv

Opphav

jamfør ir- og reell

Betydning og bruk

Artikkelside

grå

adjektiv

Opphav

norrønt grár; beslektet med gry (2

Betydning og bruk

  1. som har en farge mellom hvit og svart
    Eksempel
    • en grå betongmur;
    • ta på seg den grå dressen;
    • ha grått skjegg
  2. som ser gusten og sliten ut
    Eksempel
    • være grå i ansiktet;
    • han har blitt gammel og grå
  3. Eksempel
    • hun ble tidlig grå
  4. Eksempel
    • grått vær;
    • en grå dag
  5. lite spennende;
    fargeløs, trist, ensformig
    Eksempel
    • en grå tilværelse;
    • grått humør;
    • ikke se de eldre som en grå masse
  6. som går utenom loven eller offisielle kanaler;
    Eksempel
    • låne penger i det grå markedet;
    • det grå arbeidsmarkedet;
    • grått arbeid

Faste uttrykk

  • avskjed på grått papir
    plutselig oppsigelse
    • hun fikk avskjed på grått papir
  • de små grå
    hjernecellene, hjernen
    • bruke de små grå;
    • utfordre de små grå
  • grå eminense
    person som holder seg i bakgrunnen, men likevel har stor reell makt på grunn av sin innflytelse på mektige personer
    • en grå eminense i norsk politikk
  • grå mus
    person med kjedelig og anonym framtoning
    • flittige, grå mus i byråkratiet
  • grå stær
    øyesykdom der linsen i øyet er fordunklet og ugjennomsiktig
  • i mørket er alle katter grå
    i mørket er alle forskjeller visket ut
  • sette grå hår i hodet på noen
    stadig volde en annen bekymringer
Artikkelside

ultimat

adjektiv

Opphav

av engelsk ultimate ‘sist’; jamfør ultimatum og ultimo

Betydning og bruk

  1. som reelt sett gjelder;
    Eksempel
    • stille det ultimate spørsmålet;
    • partiets ultimate krav;
    • å vinne VM er hennes ultimate mål
  2. best tenkelige;
    Eksempel
    • få den ultimate gaven;
    • maten gav den ultimate smaksopplevelsen
Artikkelside

dobbelt bokføring

Betydning og bruk

  1. bokføringssystem der hver post blir ført på to steder, en debet- og en kreditside
  2. i overført betydning: det å ikke oppgi reell pengebruk eller komme med usanne opplysninger
Artikkelside

reelle tall

Betydning og bruk

fellesbetegnelse for alle rasjonale og irrasjonale tall;
motsatt imaginære tall;
Se: reell, tall
Artikkelside

grå eminense

Betydning og bruk

person som holder seg i bakgrunnen, men likevel har stor reell makt på grunn av sin innflytelse på mektige personer;
Eksempel
  • en grå eminense i norsk politikk
Artikkelside

reelt sett

Betydning og bruk

i virkeligheten;
Se: reell
Eksempel
  • reelt sett er selskapet på randen av konkurs
Artikkelside

Nynorskordboka 27 oppslagsord

aktuell

adjektiv

Uttale

aktuelˊl

Opphav

gjennom fransk, frå seinlatin actualis ‘verksam’; samanheng med akt (1

Tyding og bruk

  1. Døme
    • i den aktuelle situasjonen;
    • den aktuelle datoen
  2. som har interesse eller er på tale (nett no);
    viktig i ein viss samanheng;
    Døme
    • eit aktuelt spørsmål;
    • aktuelle saker;
    • eit høgst aktuelt tema;
    • aktuelle reisemål;
    • aktuelle kandidatar;
    • ei aktuell bok;
    • ein aktuell film;
    • aktuell informasjon;
    • ho er aktuell med ny bok;
    • det aktuelle radioprogrammet vart diskutert;
    • det kan bli aktuelt med innstrammingar;
    • det er ikkje aktuelt å flytte
    • brukt som substantiv:
      • dagsnytt og aktuelt
Artikkelside

grå 1

adjektiv

Opphav

norrønt grár; samanheng med gry (2

Tyding og bruk

  1. som har ein farge mellom kvit og svart
    Døme
    • eit grått hus;
    • grå som oske;
    • få grått hår
  2. gusten og sliten å sjå til
    Døme
    • vere grå i huda;
    • bli gammal og grå
  3. Døme
    • han vart tidleg grå
  4. Døme
    • grått vêr;
    • det er grått i dag
  5. lite spennande;
    fargelaus, trist, einsformig
    Døme
    • den grå kvardagen;
    • eit grått tilvære;
    • grått humør;
    • ikkje sjå dei eldre som ein grå masse
  6. som går utanom lova eller offisielle kanalar;
    Døme
    • låne pengar på den grå pengemarknaden;
    • svarte og grå pengestraumar;
    • grått arbeid

Faste uttrykk

  • avskil på grått papir
    plutseleg oppseiing
    • ho fekk avskil på grått papir
  • dei små grå
    hjernecellene, hjernen
    • bruke dei små grå;
    • ein aktivitet som skjerpar dei små grå
  • grå eminense
    person som held seg i bakgrunnen, men likevel har stor reell makt i kraft av å påverke mektige personar
    • ein grå eminense i amerikansk musikkliv
  • grå mus
    person med kjedeleg og anonym framtoning
    • ein spion skal helst vere ei grå mus utan fortid
  • grå stær
    augesjukdom der linsa i auget er uklar og ugjennomsiktig
  • i mørkeret er alle kattar grå
    i mørkeret er alle skilnader viska ut
  • setje grå hår i hovudet på nokon
    stadig valde ein annan uro og bry
Artikkelside

ultimat

adjektiv

Opphav

av engelsk ultimate ‘sist’; jamfør ultimatum og ultimo

Tyding og bruk

  1. som reelt sett gjeld;
    Døme
    • det ultimate spørsmålet;
    • å vinne er det ultimate målet hans
  2. best tenkjelege;
    Døme
    • få den ultimate opplevinga;
    • planleggje den ultimate ferien
Artikkelside

ingenting å tape

Tyding og bruk

ingen reell risiko eller konsekvens;
Sjå: tape
Døme
  • vi har ingenting å tape på å prøve
Artikkelside

tape 2

tapa

verb
kløyvd infinitiv: tapa

Opphav

norrønt tapa

Tyding og bruk

  1. lide tap;
    miste
    Døme
    • tape ein formue;
    • tape på verksemda;
    • sjåføren tapte kontrollen over bilen
    • brukt som adjektiv:
      • tapt inntekt;
      • den tapte generasjonen
    • brukt som substantiv:
      • ta att det tapte
  2. lide nederlag;
    bli slått
    Døme
    • tape ein krig;
    • spelet er tapt
    • brukt som adjektiv:
      • den tapande part;
      • ei tapt sak

Faste uttrykk

  • det tapte paradiset
    forvunnen eller tapt lykketilstand
  • gje tapt
    gje opp, kome til kort
    • bortelaget måtte gje tapt etter ein jamn kamp
  • gå tapt
    gå til spille, bli borte
    • fleire menneskeliv gjekk tapt
  • ikkje vere tapt bak ei vogn
    ikkje vere rådvill i ein vanskeleg situasjon
  • ingenting å tape
    ingen reell risiko eller konsekvens
    • vi har ingenting å tape på å prøve
  • slaget er tapt
    sigeren eller målet er uoppnåeleg
    • innsjå at slaget er tapt;
    • slaget er tapt for dei som vil ha ny toglinje
  • tape på poeng
    tape ved å ha fått færrast poeng (i idrettar som boksing og bryting)
  • tape seg
    1. bli ringare i utsjånad eller kvalitet;
      falme
      • ho har tapt seg sidan sist;
      • tape seg i verdi
    2. bli (gradvis) borte;
      svinne bort
      • forelskinga tapar seg fort;
      • minnet tapte seg med åra
  • tape terreng
    miste makt, popularitet eller liknande
    • regjeringa taper terreng i høve til opposisjonspartia
Artikkelside

nominell

adjektiv

Opphav

frå tysk; same opphav som nominal (2

Tyding og bruk

  1. som gjeld (berre) i namnet;
    til skilnad frå reell (1)
    Døme
    • det er ho som er leiaren, i alle fall nominelt
  2. Døme
    • obligasjonane har ein nominell verdi på 1000 kr

Faste uttrykk

  • nominell inntekt
    inntekt uttrykt i pengeverdien til kvar tid
  • nominell rente
    rente på lån per år, utan at gebyr og andre utgifter er rekna med;
    til skilnad frå effektiv rente
Artikkelside

kompleks 2

adjektiv

Opphav

frå latin , av complecti ‘samanfatte’

Tyding og bruk

samansett av mange delar eller element;
Døme
  • ei kompleks sak;
  • ei stadig meir kompleks verd

Faste uttrykk

  • komplekst tal
    talstorleik med ein reell og ein imaginær del
Artikkelside

eminense

substantiv hankjønn

Opphav

gjennom fransk, frå latin eminere; jamfør eminent

Tyding og bruk

tittel for høgtståande katolsk geistleg

Faste uttrykk

  • grå eminense
    person som held seg i bakgrunnen, men likevel har stor reell makt i kraft av å påverke mektige personar
    • ein grå eminense i amerikansk musikkliv
Artikkelside

effektiv

adjektiv

Opphav

av latin effectivus ‘verksam’; samanheng med effekt

Tyding og bruk

  1. som verkar godt eller tener føremålet godt;
    som raskt når eit godt resultat;
    føremålstenleg, verksam;
    dugande
    Døme
    • ein effektiv metode;
    • effektive tiltak;
    • effektiv utnytting av plassen;
    • effektiv kontroll;
    • ei effektiv leiing;
    • ho er svært effektiv
    • brukt som adverb
      • arbeide effektivt
  2. reell, røynleg, faktisk (når ein ser vekk frå avbrot eller liknande)
    Døme
    • effektiv arbeidstid

Faste uttrykk

  • effektiv rente
    rente på lån per år, irekna gebyr og andre kostnader;
    til skilnad frå nominell rente
Artikkelside

sparring

substantiv hokjønn

Opphav

av sparre

Tyding og bruk

  1. i boksing: det å trene med ein sparringpartnar (1)
  2. i overført tyding: det å drøfte noko med nokon
    Døme
    • yte reell sparring til oppdragsgjevaren
Artikkelside