Gå til hovedinnhold
Tilgjengelighet
ordbøkene.no, Bokmålsordboka og Nynorskordboka

Avansert søk

Enkelt søk
Om avansert søk
11 treff

Bokmålsordboka 1 oppslagsord

het, heit

adjektiv

Opphav

norrønt heitr

Betydning og bruk

  1. svært varm
    Eksempel
    • en het dag;
    • fyll koppen med hett vann;
    • gutten må ha feber, han er så het;
    • den heteste sommeren på mange år
  2. Eksempel
    • en het diskusjon;
    • het kjærlighet;
    • det er svært så hett det er mellom dem
    • brukt som adverb:
      • gå hett for seg
  3. mye omtalt;
    Eksempel
    • det heteste bandet på festivalen;
    • hun er et hett navn i media om dagen
  4. Eksempel
    • ha hett blod;
    • en het kar
  5. brukt i banning
    Eksempel
    • hva i heteste helvete er det du finner på?
    • hva i heteste har skjedd her?

Faste uttrykk

  • bli het om ørene
    bli opphisset
  • få det hett
    få det svært vanskelig
    • han kommer til å få det hett når dette blir oppdaget
  • het i toppen
    sint
    • hun ble het i toppen da hun oppdaget hva barna hadde gjort
Artikkelside

Nynorskordboka 10 oppslagsord

tema

substantiv inkjekjønn

Opphav

av gresk thema ‘noko som er stilt opp’

Tyding og bruk

  1. noko ein snakkar om;
    emne for framstilling eller utgreiing
    Døme
    • eit heitt tema om dagen;
    • tema for diskusjonen er eigendomsskatt
  2. melodi som eit musikkstykke er bygd på
    Døme
    • tema med variasjonar
  3. emne, idé som ein kan lese ut av ei bok, eit bilete eller liknande
    Døme
    • skam er eit sentralt tema i romanen
Artikkelside

blod

substantiv inkjekjønn

Opphav

norrønt blóð

Tyding og bruk

  1. hos menneske og høgareståande dyr: raud kroppsvæske som hjartet pumpar gjennom blodårene, og som fører oksygen og andre næringsemne til kroppscellene og avfallsstoff bort frå dei
    Døme
    • gje blod;
    • skjere seg til blods;
    • blodet spruta da grisen vart stukken
  2. i overført tyding: livskraft (1), huglag, temperament
    Døme
    • heitt blod;
    • setje blodet i brann
  3. avstamming, skyldskap
    Døme
    • av same blod

Faste uttrykk

  • blod er tjukkare enn vatn
    slektskap betyr meir enn venskap
  • blått blod
    brukt i uttrykk for å ha adeleg opphav
    • ha blått blod i årene;
    • ei kvinne av blått blod
  • eige kjøt og blod
    eigne etterkomarar
  • friskt blod
    nye og yngre krefter
  • få blod på tann
    bli sterkt oppteken av noko og ha hug til å halde fram med det
  • gå nokon i blodet
    bli ein del av nokon
    • arbeidet har gått han i blodet
  • helle/slå kaldt vatn i blodet på nokon
    dempe sterke kjensler hos nokon
  • med kaldt blod
    utan skruplar;
    roleg og med overlegg
  • setje vondt blod mellom
    skape uvilje eller harme mellom
Artikkelside

heit

adjektiv

Opphav

norrønt heitr

Tyding og bruk

  1. særs varm
    Døme
    • fylle gryta med heitt vatn;
    • ein uvanleg heit sommar;
    • guten må ha feber, han er så heit;
    • den heitaste dagen på lenge
  2. Døme
    • heit debatt;
    • heit kjærleik;
    • det er heitt mellom dei
    • brukt som adverb:
      • gå heitt for seg
  3. mykje omtalt;
    Døme
    • det heitaste bandet på festivalen;
    • ho er eit heitt namn i media om dagen
  4. Døme
    • ha heitt blod;
    • ei heit dame
  5. brukt i banning
    Døme
    • kva i heitaste helvete er det du gjer?
    • kva i heitaste har skjedd her?

Faste uttrykk

  • bli heit om øyra
    bli opphissa
  • få det heitt
    få det svært vanskeleg
    • han kjem til å få det heitt når dette blir oppdaga
  • heit i toppen
    sint
    • ho vart heit i toppen da ho såg kva ungane hadde funne på
Artikkelside

steikjande, steikande

adjektiv

Tyding og bruk

  1. som steikjer;
    brennande varm
    Døme
    • steikjande solskin
  2. brukt som forsterkande adverb: i svært høg grad;
    overlag, særs
    Døme
    • det var steikjande heitt;
    • han vart steikjande sint
Artikkelside

skåldevatn

substantiv inkjekjønn

Tyding og bruk

kokande heitt vatn til å skålde (1) med
Artikkelside

skålde

skålda

verb

Opphav

gjennom gammalfransk; frå latin excalidare ‘bade i varmt vatn’

Tyding og bruk

  1. slå over heitt vatn for å losne og fjerne hår, fjør, skal eller liknande
    Døme
    • skålde busta av grisen;
    • han skålda tomatane for å fjerne skinnet
    • brukt som adjektiv:
      • skålda mandlar
  2. brenne seg på kokande vatn, vassdamp og liknande
    Døme
    • pass deg så du ikkje blir skålda i dusjen
Artikkelside

få det heitt

Tyding og bruk

få det svært vanskeleg;
Sjå: heit
Døme
  • han kjem til å få det heitt når dette blir oppdaga
Artikkelside

bakaromn

substantiv hankjønn

Tyding og bruk

omn (1) til å steikje brød og kaker i
Døme
  • heitt som i ein bakaromn
Artikkelside

brennande

adjektiv

Opphav

av brenne (1

Tyding og bruk

  1. som brenn
    Døme
    • eit brennande hus;
    • ein brennande fakkel;
    • under Spanias brennande sol
    • brukt som adverb:
      • brennande varm kaffi;
      • det var brennande heitt ute
  2. prega av sterke kjensler;
    intens
    Døme
    • brennande lyst;
    • brennande interesse;
    • ho hadde eit brennande ynske;
    • sjå på nokon med eit brennande blikk;
    • ha eit brennande hjarte for alle som lid
    • brukt som adverb:
      • vere brennande harm;
      • han var brennande oppteken av filosofi
  3. særs viktig;
    maktpåliggjande, presserande
    Døme
    • eit brennande spørsmål;
    • ta opp ei brennande sak
    • brukt som adverb:
      • saka er framleis brennande aktuell
  4. brukt forsterkande: svært stor, sterk
    Døme
    • i ein brennande fart
    • brukt som adverb: særs, svært, veldig;
      jamfør brenn- (2)
      • han fór brennande fort ut døra
Artikkelside

kokande

adjektiv

Opphav

av koke (2

Tyding og bruk

  1. brukt forsterkande til ord med tydinga ‘varme’ eller ‘varm’
    Døme
    • dei stod i kø i kokande varme
    • brukt som adverb
      • det var kokande heitt ute
  2. i overført tyding: brukt forsterkande til ord med tydinga ‘sinne’ eller ‘sint’
    Døme
    • kokande raseri
    • brukt som adverb
      • vere kokande sint
Artikkelside