Перейти до основного вмісту
Доступність
ordbøkene.no, Cловник букмола та Словник нюношка

Розширений пошук

Простий пошук
Про розширений пошук
193 результатів

Словник букмола 92 oppslagsord

underledd

іменник середній

Значення та вживання

i språkvitenskap: del av frase eller setning som karakteriserer en overordnet del;
til forskjell fra overledd
Приклад
  • ‘svært’ er underledd i ‘svært god’
Сторінка статті

fast

прикметник

Походження

norrønt fastr

Значення та вживання

  1. som ikke kan flyttes
    Приклад
    • fast inventar
    • brukt som adverb
      • det står fast;
      • være fast forankret;
      • holde seg fast i karmen
  2. som holder formen;
    hard, kompakt
    Приклад
    • faste muskler;
    • fast grunn;
    • faste stoffer;
    • gi noe fastere konsistens
  3. Приклад
    • en fast overbevisning;
    • med fast hånd;
    • et fast grep
    • brukt som adverb
      • tro fullt og fast på noe;
      • være fast bestemt på noe
  4. Приклад
    • fast arbeid;
    • et fast holdepunkt i tilværelsen;
    • ha fast følge;
    • ha faste utgifter;
    • spise til faste tider;
    • ha faste vaner;
    • ha fast plass på bussen
    • brukt som adverb
      • stå fast ved det en har sagt;
      • være fast ansatt

Фіксовані вирази

  • fast eiendom
    jord, skog, hus og lignende;
    til forskjell fra løsøre
    • ta pant i fast eiendom
  • fast føde
    mat en må tygge
    • spise grønnsaker, kjøtt eller annen fast føde
  • fast i fisken
    1. spenstig, stø
      • jeg trener for å bli fast i fisken
    2. som ikke gir etter for press
      • være fast i fisken når det gjelder de beslutningene som blir tatt
  • fast ordstilling
    plassering av ledd i en setning etter regler i språket
    • moderne norsk har relativt fast ordstilling til forskjell fra kasusspråk
  • fast uttrykk
    ord som ofte blir brukt sammen;
    frase (1), idiom (1)
    • ‘å hoppe etter Wirkola’ har blitt et fast uttrykk
  • holde fast ved
    være tro mot
  • i fast form
    ikke flytende eller i gassform
    • grunnstoffer kan være i fast form
  • løst og fast
    likt og ulikt
    • en prat om løst og fast
  • slå fast
    konstatere
    • retten har slått fast at forklaringen er troverdig
Сторінка статті

valgspråk

іменник середній

Походження

etter tysk

Значення та вживання

slående ord eller setning som gir uttrykk for det en person, forening eller lignende arbeider for
Приклад
  • kongens valgspråk er ‘Alt for Norge’
Сторінка статті

ytring

іменник жіночий або чоловічий

Походження

av ytre (3

Значення та вживання

  1. det å ytre noe
    Приклад
    • unngå ytring av hat på internett
  2. noe som blir ytret;
    Приклад
    • frimodige ytringer;
    • politiske ytringer;
    • bli utsatt for hatefulle ytringer
  3. i språkvitenskap: selvstendig setning eller sekvens av ord
Сторінка статті

innskutt

прикметник

Значення та вживання

  1. om våpen: som er prøvd ut og stilt inn
    Приклад
    • en innskutt rifle
  2. som er føyd eller satt inn i noe
    Приклад
    • en innskutt setning;
    • få renter på det innskutte beløpet i banken
Сторінка статті

språk

іменник середній

Походження

av lavtysk sprake

Значення та вживання

  1. system som mennesker bruker for å utrykke seg og kommunisere;
    menneskelig tale
    Приклад
    • språket skiller menneskene fra dyra
  2. variant av språk (1) brukt av en folkegruppe eller i et geografisk område;
    Приклад
    • klassiske språk;
    • snakke flere fremmede språk;
    • norsk er et språk med mange dialekter
  3. Приклад
    • juridisk språk;
    • studere Hamsuns språk;
    • opposisjonen brukte et kraftig språk
  4. uttrykksmiddel som minner om språk (1)
    Приклад
    • fuglenes språk;
    • musikkens språk
  5. brukt som etterledd i sammensetninger: system for kommunikasjon
  6. brukt som etterledd i sammensetninger: enkelt setning

Фіксовані вирази

  • snakke samme språk
    legge det samme i ord og begreper;
    forstå hverandre
    • politikerne snakker ikke samme språk som velgerne
  • tale sitt tydelige/eget språk
    vise noe tydelig
    • tallene taler sitt tydelige språk;
    • bildene taler sitt eget språk
  • ut med språket
    si det du vet
Сторінка статті

formelt subjekt

Значення та вживання

ord, vanligvis ‘det’, som står på subjektsplassen i en setning der det egentlige subjektet kommer senere eller der verbet ikke krever subjekt;
Приклад
  • i setningen ‘det stod en bil i veien’ er ‘det’ formelt subjekt
Сторінка статті

tekstavsnitt

іменник середній

Значення та вживання

del av tekst (1), skilt ut med mellomrom eller med innrykk før første setning;
Приклад
  • dette tekstavsnittet var virkelig godt skrevet
Сторінка статті

spørsmål

іменник середній

Походження

fra dansk, av foreldet spørgsel ‘det å spørre’ og mål (2

Значення та вживання

  1. spørrende setning eller ytring
    Приклад
    • stille noen et spørsmål;
    • rette et spørsmål til noen;
    • et nærgående spørsmål
  2. henvendelse
    Приклад
    • det har vært spørsmål etter deg
  3. sak eller forhold som en drøfter, diskuterer, undersøker eller lignende
    Приклад
    • utenrikspolitiske spørsmål;
    • brennbare spørsmål;
    • han fikk spørsmål om middelalderen på eksamen
  4. noe som er usikkert
    Приклад
    • det er et annet spørsmål;
    • om vi vil lykkes, er et åpent spørsmål

Фіксовані вирази

  • det store spørsmålet
    det avgjørende punktet
  • reise et spørsmål
    stille et spørsmål;
    ta opp et problem
  • retorisk spørsmål
    spørsmål som en ikke venter noe svar på, eller som en stiller for selv å kunne svare på det
  • uten spørsmål
    uten å tvile eller nøle;
    uten innvendinger
    • saken ble vedtatt uten spørsmål
  • være et spørsmål om
    dreie seg om;
    være tale om;
    være en forutsetning
    • dette er et spørsmål om liv eller død;
    • hele saken var et spørsmål om penger;
    • om vi rakk flyet, var bare et spørsmål om tid
Сторінка статті

formelt objekt

Значення та вживання

trykklett ‘det’ som fungerer som objekt i en setning;
Se: objekt
Приклад
  • i setningen ‘du må ta det med ro’ er ‘det’ formelt objekt
Сторінка статті

Словник нюношка 101 oppslagsord

underledd

іменник середній

underled

іменник чоловічий

Значення та вживання

i språkvitskap: del av frase eller setning som karakteriserer ein overordna del;
til skilnad frå overledd
Приклад
  • 'svært' er underledd i 'svært god'
Сторінка статті

lov 1

іменник чоловічий або жіночий

Походження

frå dansk, av norrønt lǫg, fleirtal av lag, opphavleg ‘det som er fastsett’; jamfør leggje (6)

Значення та вживання

  1. rettsregel som er vedteken av styresmaktene i samsvar med grunnlov og sedvanerett
    Приклад
    • bryte lova;
    • vedta ei lov;
    • i lovs form;
    • lov om målbruk i offentleg teneste;
    • heling er forbode etter lova
  2. brukt som etterledd i samansetningar: ord for ein type rettsregel
  3. samling av rettsreglar som gjeld i eit land eller på eit saksområde
    Приклад
    • gjeldande norsk lov;
    • alle er like for lova;
    • lov og rett;
    • lov og orden
  4. i bibelmål: (samling av) påbod frå Gud til menneska
    Приклад
    • lova og profetane
  5. vedtekt(er) for eit lag eller ein samskipnad
  6. setning eller formel som uttrykkjer eit forhold som på visse vilkår er konstant
    Приклад
    • økonomiske lover;
    • Parkinsons lov
  7. Приклад
    • uskrivne lover for takt og tone
  8. brukt som adjektiv: lovleg, tillaten
    Приклад
    • det er lov;
    • det er ikkje lov å gjere det og det

Фіксовані вирази

  • lov og dom
    rettargang
    • bli fengsla utan lov og dom
  • lovas lange arm
    politiet, rettsvesenet
    • dei vart innhenta av lovas lange arm
Сторінка статті

fast

прикметник

Походження

norrønt fastr

Значення та вживання

  1. som ikkje kan flyttast
    Приклад
    • fast innbu
    • brukt som adverb
      • sitje fast i fella;
      • binde noko fast;
      • gå seg fast i fjellet;
      • halde seg fast i karmen
  2. som held forma;
    hard, kompakt
    Приклад
    • fast grunn;
    • grauten vart for fast;
    • trene for å få fastare musklar
  3. Приклад
    • fast grep;
    • med fast hand;
    • fast overtyding
    • brukt som adverb
      • tru fullt og fast på noko;
      • vere fast bestemt på noko
  4. Приклад
    • ha faste vanar;
    • ete til faste tider;
    • faste utgifter;
    • gå i fast rute;
    • ha fast følgje;
    • fast kunde;
    • fast takst;
    • eit fast haldepunkt;
    • ha fast plass på laget
    • brukt som adverb
      • vere fast tilsett;
      • dette står fast

Фіксовані вирази

  • fast eigedom
    jord, hus og liknande;
    til skilnad frå lausøyre
    • overta ein fast eigedom
  • fast føde
    mat ein må tyggje
    • ete grønsaker, kjøt eller anna fast føde
  • fast i fisken
    1. spenstig, stø
      • bilen er stramt sett opp og fast i fisken
    2. som ikkje gjev etter for press
      • han må vere tydeleg på kva han vil, vere fast i fisken
  • fast ordstilling
    plassering av ledd i ei setning etter reglar i språket
    • moderne norsk har relativt fast ordstilling til skilnad frå kasusspråk
  • fast uttrykk
    ord som ofte opptrer saman;
    frase (2, 1), idiom (1)
    • ‘å hoppe etter Wirkola’ er vorte eit fast uttrykk
  • halde fast ved
    vere tru mot
  • i fast form
    ikkje flytande eller i gassform
    • sjokolade i fast form
  • laust og fast
    likt og ulikt
    • snakke om laust og fast
  • slå fast
    konstatere
    • politiet slår fast at skadane er omfattande
Сторінка статті

diskurs

іменник чоловічий

Походження

av latin discurrere ‘å springe att og fram’

Значення та вживання

  1. samtale, drøfting
    Приклад
    • i den offentlege diskursen;
    • han hadde ein filologisk diskurs med ein elev
  2. i språkvitskap: språkleg eining som er større enn ei setning
  3. samanhengande rekkje med utsegner, idéar, definisjonar og liknande innanfor eit bestemt område
    Приклад
    • fri og open teologisk diskurs;
    • den rasjonelle diskursen stoppar her
Сторінка статті

akkusativ

іменник чоловічий

Вимова

akusˊsativ

Походження

av latin (casus) accusativus ‘klage(kasus)'; basert på ei feiltolking av gresk (ptosis) aitiatike ‘den påverka (kasusen)'

Значення та вживання

kasus (1 som syner at eit nomen (1 er direkte objekt i ei setning eller er styrt av visse preposisjonar
Приклад
  • i kasusspråk står objektet oftast i akkusativ;
  • den tyske preposisjonen ‘gegen’ styrer akkusativ
Сторінка статті

merke 1

іменник середній

Походження

norrønt merki; av mark (5

Значення та вживання

  1. Приклад
    • setje eit merke med blyant;
    • lime eit merke på kofferten;
    • gå med merket til foreininga på jakka
  2. Приклад
    • utslett er eit merke på visse barnesjukdomar
  3. Приклад
    • at gauken gjel, er eit godt merke
  4. Приклад
    • feitt set stygge merke på kleda;
    • bere merke etter ei ulykke
  5. Приклад
    • vin av godt, gammalt merke

Фіксовані вирази

  • bite seg merke i
    feste seg nøye ved (noko)
    • han beit seg merke i ei setning i sakspapira
  • leggje merke til
    bli merksam på;
    anse, akte, observere
    • du legg merke til så mange ting;
    • ein detalj som er verd å leggje merke til
  • setje merke etter seg
    ha varige følgjer;
    ha stor innverknad
Сторінка статті

valspråk

іменник середній

Походження

etter tysk

Значення та вживання

slåande ord eller setning som gjev uttrykk for det ein person, samskipnad eller liknande arbeider for;
Приклад
  • ‘Alt for Noreg’ er valspråket til kongen
Сторінка статті

valord

іменник середній

Значення та вживання

slåande ord eller setning som gjev uttrykk for det ein person, samskipnad eller liknande arbeider for;
Приклад
  • ‘Alt for Noreg’ er valordet til kongen
Сторінка статті

zeugmatisk

прикметник

Вимова

seugmaˊtisk, søygmaˊtisk eller  sæugma´tisk

Значення та вживання

som gjeld eller inneheld zeugma
Приклад
  • ei zeugmatisk setning
Сторінка статті

ytring 1

іменник жіночий

Походження

av ytre (3

Значення та вживання

  1. det å ytre noko
    Приклад
    • ytring av glede
  2. noko som blir ytra;
    Приклад
    • frimodige ytringar om riksstyret;
    • kome med politiske ytringar;
    • slå ned på hatefulle ytringar
  3. Приклад
    • kapitalismen har ulike ytringar
  4. i språkvitskap: sjølvstendig setning eller sekvens av ord
Сторінка статті