Gå til hovudinnhald
Tilgjenge
ordbøkene.no, Bokmålsordboka og Nynorskordboka

Avansert søk

Vanleg søk
Søkjehjelp
13 treff

Nynorskordboka 13 oppslagsord

sjølvfinansiering

substantiv hokjønn

Tyding og bruk

det å sjølv finansiere noko;
det at inntektene frå drifta dekkjer utgiftene, slik at ein ikkje er avhengig av tilskot
Døme
  • kravet om sjølvfinansiering kan føre til høge billettprisar
Artikkelside

nerve

substantiv hankjønn

Opphav

av latin nervus, opphavleg ‘sene’

Tyding og bruk

  1. streng eller bunt av strenger som går ut frå hjernen og ryggmergen og fører sanseinntrykk og rørsleimpulsar til og frå kroppen elles
    Døme
    • skade ein nerve
  2. i botanikk: streng i eit blad som mellom anna leier vatn og næringsstoff
  3. kjerne i noko;
    Døme
    • nerven i framlegget er kravet om jamstilling
  4. Døme
    • det er nerve i romanen;
    • det var nerve i spelet hans

Faste uttrykk

  • gå på nervane
    irritere nokon sterkt
    • den høge musikken går meg på nervane
  • ha frynsete/tynnslitne nervar
    vere nervøs, særleg etter ei påkjenning
    • opplevinga gav meg frynsete nervar;
    • dei fekk tynnslitne nervar av den vanskelege jobben
  • ha nervar
    vere nervøs
    • ho hadde nervar før talen
  • ha nervar av stål
    vere kald og roleg når ein blir utsett for påkjenningar
  • ha sterke nervar
    ikkje lide av nervøsitet
  • ikkje ha/eige nervar
    vere kald og roleg
    • eg har vanlegvis ikkje nervar når eg står på scena;
    • ho åtte ikkje nervar
  • nervane står/er på høgkant
    det å vere nervøs
    • nervane hennar står på høgkant;
    • det er forståeleg at nervane er på høgkant i leiinga
  • treffe ein nerve
    treffe noko viktig
    • boka trefte ein nerve hjå lesarane
Artikkelside

nekte

nekta

verb

Opphav

truleg av nei (2; jamfør neitte

Tyding og bruk

  1. seie nei til;
    Døme
    • nekte militærteneste;
    • ho nekta blankt å gje etter for kravet;
    • han vart nekta servering i baren
  2. gå imot;
    protestere mot;
    tvile på
    Døme
    • nekte for at det finst ein Gud;
    • dei nekta for at dei var redde;
    • den tiltalte nekta seg skuldig;
    • det står ikkje til å nekte for at klimaet er endra
  3. i grammatikk: uttrykkje eit negativt tilhøve eller ei nekting
    • brukt som adjektiv:
      • ei nektande setning

Faste uttrykk

  • ikkje nekte seg nokon ting
    tillate seg alt
    • eg nektar meg ikkje nokon ting når eg er på ferie
Artikkelside

nasjon

substantiv hankjønn

Opphav

av latin natio ‘fødsel’

Tyding og bruk

  1. gruppe menneske som kjenner seg som ei eining på grunn av sams historie og kultur, oftast også sams språk;
    Døme
    • heile nasjonen stod bak kravet;
    • den aztekiske nasjonen
  2. Døme
    • ein sjølvstendig nasjon;
    • ein demokratisk nasjon

Faste uttrykk

  • Dei sameinte nasjonane
    organisasjon skipa i 1945 som samarbeidsforum for alle sjølvstendige statar i verda
    • Dei sameinte nasjonane har hovudkontor i New York
Artikkelside

gjeldande

adjektiv

Opphav

presens partisipp av gjelde (1

Tyding og bruk

beståande
Døme
  • etter dei gjeldande reglane;
  • gjeldande lovgjeving

Faste uttrykk

  • gjere krav gjeldande
    setje fram eit krav om å få noko (pengar, landområde eller liknande)
    • burettslaget gjorde krav gjeldande mot entreprenøren;
    • ein må gjere kravet gjeldande innan fristen
  • gjere seg gjeldande
    hevde seg, bli lagd merke til
    • norsk litteratur gjer seg gjeldande i utlandet;
    • varmen gjer seg gjeldande til helga
Artikkelside

yrkesetisk

adjektiv

Tyding og bruk

som gjeld yrkesetikk
Døme
  • det yrkesetiske kravet om å vere upartisk
Artikkelside

oppretthalde

oppretthalda

verb

Tyding og bruk

  1. halde fast på
    Døme
    • dei opprettheld kravet
  2. halde ved lag;
    Døme
    • oppretthalde arbeidsplassane
  3. handheve
    Døme
    • jobbe for å oppretthalde ro og orden
Artikkelside

gjere krav gjeldande

Tyding og bruk

setje fram eit krav om å få noko (pengar, landområde eller liknande);
Sjå: gjeldande
Døme
  • burettslaget gjorde krav gjeldande mot entreprenøren;
  • ein må gjere kravet gjeldande innan fristen
Artikkelside

overvegande

adjektiv

Tyding og bruk

  1. som utgjer den største delen;
    størst, mest
    Døme
    • i overvegande grad;
    • ein overvegande del av landbrukseigedomane fyller kravet
    • brukt som adverb:
      • det er overvegande sannsynleg;
      • kommentarane var overvegande positive
  2. stort sett, for det meste
    Døme
    • det er overvegande skredjord i området
Artikkelside

eksklusivitet

substantiv hankjønn

Opphav

av fransk exclusivité eller tysk Exklusivität

Tyding og bruk

  1. det å vere for berre få utvalde;
    Døme
    • inngå ein avtale om eksklusivitet;
    • oppheve kravet om eksklusivitet
  2. det å vere av uvanleg høg kvalitet;
    Døme
    • ein bil som legg vekt på fart og eksklusivitet;
    • senteret er oppteke av eksklusivitet og luksus i valet av butikkar
Artikkelside