Gå til hovedinnhold
Tilgjengelighet
ordbøkene.no, Bokmålsordboka og Nynorskordboka

Avansert søk

Enkelt søk
Om avansert søk
20 treff

Bokmålsordboka 0 oppslagsord

Nynorskordboka 20 oppslagsord

vallonsk 1

substantiv hankjønn

Tyding og bruk

samnemning for dei franske dialektane som vallonane talar
Artikkelside

predikant

substantiv hankjønn

Opphav

gjennom fransk, frå latin; samanheng med preike (2

Tyding og bruk

religiøs talar;
Artikkelside

stam 2

adjektiv

Opphav

norrønt stammr; av stamme (3

Tyding og bruk

som talar støytvis eller hakkande;
Artikkelside

taletid

substantiv hokjønn

Tyding og bruk

tidsrom ein talar har høve til å ha ordet i eit ordskifte
Døme
  • fem minutts taletid
Artikkelside

tale 2

tala

verb
kløyvd infinitiv: tala

Opphav

norrønt tala

Tyding og bruk

  1. bruke røysta til å framføre ord og setningar;
    ytre seg;
    snakke, prate
    Døme
    • tale lågt;
    • han taler tydeleg;
    • ho talte kvast;
    • alvorleg talt
  2. kunne snakke (eit språk)
    Døme
    • ho taler tysk og fransk
  3. gjere seg til talsmann for;
    argumentere for;
    forsvare
    Døme
    • ho taler mi sak
  4. Døme
    • presten talte ved grava;
    • tale seg varm om noko
  5. vitne om;
    jamfør talande (2)

Faste uttrykk

  • tale for
    vere eit argument for;
    framstille i gunstig lys
  • tale for seg sjølv
    kome så klart til uttrykk at det ikkje trengst noka nærmare forklaring
    • resultatet talte for seg sjølv
  • tale frampå om
    ymte om;
    kome inn på;
    nemne
  • tale mot
    vere eit argument mot;
    framstille i ugunstig lys
    • alt taler mot han
  • tale nokon midt imot
    ope og uredd seie seg usamd med ein person eller ei gruppe med makt
    • han talte si eiga regjering midt imot
  • tale til fordel for
    vere gunstig for
    • lite talar til fordel for kraftkrevjande industri i Noreg
  • tale ut
    seie noko som ligg ein på hjartet;
    snakke ut
Artikkelside

rang 1

substantiv hankjønn

Opphav

av fransk ‘rekkje, plass’

Tyding og bruk

  1. plassering som ein person har i eit fast (sosialt) hierarki;
    militær grad
    Døme
    • offiserar med løytnants rang;
    • plassere gjestene etter rang
  2. plassering som noko har (i høve til noko anna av same art) ut frå kvalitet, verdi eller liknande;
    status, verdi
    Døme
    • ha rang mellom dei fremste

Faste uttrykk

  • av rang
    blant dei aller beste i sitt slag
    • ho var ein talar av rang
  • gjere nokon rangen stridig
    konkurrere om førsteplassen;
    måle seg med nokon;
    utkonkurrere
    • ingen kan gjere han rangen stridig
  • ha rangen
    ha førerett
    • fotgjengarar har rangen
Artikkelside

fordel

substantiv hankjønn

Opphav

frå lågtysk; av for- (1

Tyding og bruk

Døme
  • gje fordelar til nokon;
  • ha fordel av noko;
  • vere til fordel for nokon;
  • fordelar og ulemper med ordninga

Faste uttrykk

  • med fordel
    gjerne (2, 3)
    • opplevingar ein med fordel kunne ha vore forutan
  • tale til fordel for
    vere gunstig for
    • lite talar til fordel for kraftkrevjande industri i Noreg
  • til fordel for
    til gagn for
    • gje vegløyvingar til fordel for distrikta
Artikkelside

speaker

substantiv hankjønn

Uttale

spiˊker

Opphav

frå engelsk ‘talar’

Tyding og bruk

  1. president (2) i det britiske underhuset
  2. person som kommenterer i høgtalar under eit idrettsstemne eller liknande
Artikkelside

talar

substantiv hankjønn

Opphav

av tale (2

Tyding og bruk

  1. person som taler
    Døme
    • barn som er fullgode talarar av fleire språk
  2. person som held tale (1, 4);
    ein som er flink til å tale (2, 4)
    Døme
    • vere talar på eit folkemøte;
    • ein kjend talar;
    • eg er ingen talar
  3. person som deltek i eit ordskifte eller liknande
    Døme
    • vere samd med siste talar
Artikkelside

paradoks

substantiv inkjekjønn

Opphav

frå gresk , av para- og doxa ‘lære, meining’; jamfør para-

Tyding og bruk

ytring, situasjon eller liknande som verkar urimeleg og sjølvmotseiande, men som likevel inneheld ei sanning;
tilsynelatande sjølvmotseiing
Døme
  • det er eit paradoks at mange ikkje vil skrive det språket som ligg nær det dei talar;
  • pakta mellom Hitler og Stalin i 1939 var eit paradoks
Artikkelside