Avansert søk

40 treff

Bokmålsordboka 6 oppslagsord

Nynorskordboka 34 oppslagsord

juleglede, joleglede

substantiv hokjønn

Tyding og bruk

stoveplante med rosa, kvite eller raude blomstrar som spring ut i november–desember;
Begonia x cheimantha

gangart, gongeart

substantiv hankjønn eller hokjønn

Tyding og bruk

  1. måte eit dyr, særleg hest, går eller spring på
    Døme
    • hingsten slo over i feil gangart
  2. måte eit menneske går på;

imaginær

adjektiv

Tyding og bruk

som berre eksisterer i eller spring ut av fantasien;
innbilt, tenkt, uverkeleg
Døme
  • imaginære trugslar;
  • i spelet kan vi reise i imaginære landskap

Faste uttrykk

  • imaginære tal
    i matematikk: tal som multipliserte med seg sjølv gjev eit negativt produkt;
    motsett reelle tal

springe/løpe løpsk

Tyding og bruk

fare ustyrleg av garde;
vere ute av kontroll;
Sjå: løpsk
Døme
  • bekken løp løpsk;
  • naturkrefter som spring løpsk

springe i auga

Tyding og bruk

vere lett å leggje merke til;
Sjå: auge
Døme
  • sanninga sprang i auga på meg;
  • det første som spring i auga, er …

heilskapsverknad

substantiv hankjønn

Tyding og bruk

verknad som spring ut av ein heilskap, ikkje av dei einskilde delane
Døme
  • ein heilskapsverknad som overgår delane

løpsk

adjektiv

Opphav

frå lågtysk; jamfør løpe

Tyding og bruk

vill, ustyrleg;
ukontrollert
Døme
  • ein løpsk hest

Faste uttrykk

  • springe/løpe løpsk
    fare ustyrleg av garde;
    vere ute av kontroll
    • bekken løp løpsk;
    • naturkrefter som spring løpsk

auge 1, auga

substantiv inkjekjønn

Opphav

norrønt auga

Tyding og bruk

  1. sanseorgan for syn, særleg brukt om den fremre, synlege delen
    Døme
    • to øyre og to auge;
    • ha vondt i auga;
    • opne auga;
    • halde seg for auga;
    • ha blå eller brune auge;
    • ha tårer i auga
  2. synsevne, synssans
    Døme
    • ha gode, dårlege auge
  3. uttrykk i auga;
    Døme
    • ha kvasse auge;
    • eit lurt glimt i auga;
    • ei gammal dame med milde auge
  4. Døme
    • så langt auget rekk;
    • ikkje få auga frå;
    • auga deira møttest
  5. oppfatning, synsmåte
    Døme
    • vere viktig i eigne auge;
    • sjå saka med norske auge;
    • ho er ein helt i mine auge;
    • sjå ei sak med nye auge
  6. merke eller flekk som liknar eit auge (1, 1); jamfør smørauge
    Døme
    • auga på ei potet;
    • terningen viste seks auge
  7. opning (2), hol; jamfør nålauge
    Døme
    • auget på ei nål;
    • auget i orkanen

Faste uttrykk

  • auge for auge, tann for tann
    (etter 2. Mos 21,24) hemnprinsipp som seier at nokon skal bli straffa med ein skade som svarar til skaden han eller ho har valda ein annan
  • blått auge
    blåmerke (av bløding under huda) rundt auga
  • det vonde auget
    blikk som seiest ha kraft til å skade menneske eller dyr
    • bli råka av det vonde auget
  • falle i auga
    vere påfallande
  • få auga opp for
    bli medviten om
  • få auge på
    oppdage, sjå
  • gjere store auge
    sperre auga opp av undring
  • ha auga med seg
    følgje nøye med;
    vere årvak
  • ha auge for
    ha sans for;
    ha merksemda retta mot
  • ha eit godt auge til
    ha positive kjensler for;
    like (nokon) svært godt
  • ha noko for auge
    ha planar om;
    ha som formål;
    vere medviten om
    • berre ha eitt mål for auge;
    • ha bumiljøet for auge
  • halde auge med
    passe på;
    følgje med på;
    sjå etter
    • halde auge med barna;
    • halde auge med utviklinga
  • ikkje noko for auget
    lite pen
  • ikkje tru sine eigne auge
    vere svært overraska
  • ikkje vilje sjå for sine auge
    ikkje vilje møte
  • kaste auga på
    bli interessert i
    • investorane har kasta auga på Golsfjellet;
    • han kasta auga sine på mediebransjen
  • kaste eit auge på
    sjå snøgt og overflatisk på
    • han kasta eit auge på fotografiet
  • late att auga for
    låst som ein ikkje ser eller ansar (noko)
    • late att auga for realitetane
  • lukke auga for
    låst som ein ikkje ser eller ansar (noko);
    late att auga for
    • lukke auga for problema
  • med opne auge
    medviten om kva ein gjer
    • feil som er gjort med opne auge;
    • gå inn i ein vanskeleg situasjon med opne auge
  • sjå noko i auga
    vere budd på;
    innsjå;
    godta
    • sjå sanninga i auga
  • sjå nokon i auga
    møte ein annans blikk utan dårleg samvit eller skam
    • ikkje tore å sjå folk i auga
  • springe i auga
    vere lett å leggje merke til
    • sanninga sprang i auga på meg;
    • det første som spring i auga, er …
  • ta til seg auga
    flytte blikket bort frå (noko)
  • under fire auge
    på tomannshand;
    toeine
    • ei samtale under fire auge

behovsstyrt

adjektiv

Tyding og bruk

som spring ut av eit behov i ei gruppe, ei verksemd eller liknande;
Døme
  • behovsstyrte hjelpetiltak

framspringande

adjektiv

Tyding og bruk

som spring, står fram (frå ei flate)
Døme
  • framspringande tindar og toppar