Gå til hovedinnhold
Tilgjengelighet
ordbøkene.no, Bokmålsordboka og Nynorskordboka

Avansert søk

Enkelt søk
Om avansert søk
84 treff

Nynorskordboka 84 oppslagsord

skale

skala

verb
kløyvd infinitiv: skala

Opphav

av skal

Tyding og bruk

  1. ta skalet av noko
  2. miste hud;

Faste uttrykk

  • skale av
    1. falle av i flak
      • målinga har skala av;
      • huda skalar av på nasen
    2. skilje seg av med;
      bryte med
      • partiet skala av i alle retningar
Artikkelside

skala

substantiv hankjønn

Opphav

gjennom italiensk; frå latin scalae ‘stige, trapp’

Tyding og bruk

  1. tonerekkje ordna stegvis innanfor ein oktav (2)
    Døme
    • øve skalaer
  2. stegvis rekkje, ordna etter intensitet, kvalitet, nyansar eller liknande;
    jamfør fargeskala
    Døme
    • heile skalaen av skiftande stemningar og kjensler
  3. Døme
    • skalaen på eit måleinstrument;
    • eit kart i skalaen 1 : 5000
  4. Døme
    • drive smugling i stor skala
Artikkelside

skal

substantiv inkjekjønn

Opphav

samanheng med skjel

Tyding og bruk

  1. hornaktig hylster kring kroppen hos virvellause dyr eller egg
    Døme
    • store, svarte skjel med tjukt skal;
    • dei fann skal frå små sjødyr
  2. ytste laget på frukt, frø eller grønsak
    Døme
    • agner og skal;
    • ha rive skal av ein appelsin i røra
  3. Døme
    • eit skal av betong
  4. flak av noko hardt
    Døme
    • slå eit skal av tanna
  5. i overført tyding: stengsel som vernar mot omverda
    Døme
    • han gjekk inn i skalet sitt
  6. i overført tyding: noko tomt og innhaldslaust
    Døme
    • utan kultur er byen eit tomt skal
  7. i fysikk: elektronskal
Artikkelside

do 1

substantiv hankjønn

Uttale

då

Opphav

frå italiensk på 1600-talet brukt i staden for ut (første tonen i ein skala på seks tonar med namn etter førstestavingane i ei latinsk hymne nytta i songøvingar) av velklangsomsyn

Tyding og bruk

første tone i durskalaen
Døme
  • do re mi …
Artikkelside

trinn 1

substantiv inkjekjønn

Opphav

frå bokmål; samanheng med tre (3

Tyding og bruk

  1. Døme
    • høyre trinn utfor døra
  2. tverrtre til å stå på;
  3. grad eller punkt i ein skala;
Artikkelside

vindskala

substantiv hankjønn

Tyding og bruk

skala med gradering for vindstyrke
Døme
  • Beauforts vindskala går frå 0 (stille) til 12 (orkan)
Artikkelside

grad 1

substantiv hankjønn eller hokjønn

Opphav

av latin gradus ‘steg, trinn’

Tyding og bruk

  1. steg på ein konkret eller abstrakt skala;
    Døme
    • landet har stor grad av sjølvforsyning;
    • ulike grader av straff;
    • grada av stønad kan variere;
    • i den grad ein kan kalle dette venskap
  2. rang, nivå av utvikling
    Døme
    • ei akademisk grad;
    • embetseksamen av lågare grad
  3. i språkvitskap: nemning for formene positiv, komparativ og superlativ av eit adjektiv (eller adverb)
    Døme
    • norske adjektiv blir bøygde i grad (fin – finare – finast) og genus
  4. i matematikk: potens (2)
    Døme
    • ei likning av første, andre eller tredje grad har den ukjende i første, andre eller tredje potens
  5. eining for vinkelmål som svarer til ¹⁄₉₀ av ein rett vinkel, ¹⁄₃₆₀ av ein sirkel;
    jamfør gon
    Døme
    • ein vinkel på 60 grader;
    • eit vinkelmål på 60°
  6. eining for inndeling i meridianar og parallellsirklar
    Døme
    • på 67 grader nordleg breidd;
    • 70° nord
  7. eining for temperatur
    Døme
    • vatn koker ved 100 grader celsius (100 °C);
    • det er 25 grader ute

Faste uttrykk

  • forhøyr av tredje grad
    forhøyr under tortur
  • gå gradene
    avansere steg for steg (i eit yrke eller liknande)
  • i/til ei viss grad
    til dels, litt
    • i ei viss grad kan ein seie det;
    • eg er til ei viss grad einig med deg
  • stige i gradene
    rykkje opp;
    avansere
  • så til dei grader
    brukt forsterkande;
    særs, veldig, i høg grad
    • konserten innfridde så til dei grader;
    • ho var så til dei grader misunneleg
Artikkelside

tolvtonerekkje, tolvtonerekke

substantiv hokjønn

Tyding og bruk

kromatisk (1) skala med tolv tonar i halvtrinn;
Artikkelside

tolvtoneskala

substantiv hankjønn

Tyding og bruk

kromatisk (1) skala med tolv tonar i halvtrinn;
Artikkelside

tonetrinn

substantiv inkjekjønn

Tyding og bruk

avstand mellom trinna i ein skala (1)
Døme
  • øvingar med heile og halve tonetrinn
Artikkelside