Gå til hovedinnhold
Tilgjengelighet
ordbøkene.no, Bokmålsordboka og Nynorskordboka

Avansert søk

Enkelt søk
Om avansert søk
23 treff

Nynorskordboka 23 oppslagsord

oransje 1

substantiv hankjønn

Opphav

gjennom fransk, frå italiensk arancia, omlaga etter arabisk; frå persisk

Tyding og bruk

oransje (2 farge eller fargestoff
Døme
  • bruke oransje og raudt som basisfargar i måleriet
Artikkelside

oransje 2

adjektiv

Opphav

jamfør oransje (1

Tyding og bruk

med farge som skalet på ein appelsin;
Artikkelside

valmuefamilie

substantiv hankjønn

Tyding og bruk

i bunden form eintal: familie av planter med blomstrar med fire kronblad i til dømes gult, oransje eller raudt;
Papaveraceae
Artikkelside

valmue

substantiv hankjønn

Opphav

samanheng med valen, opphavleg ‘bedøving’ og eit indoeuropeisk ord for ‘valmue’

Tyding og bruk

plante av slekta Papaver med blomstrar med fire kronblad i til dømes gult, oransje eller raudt
Artikkelside

tindved

substantiv hankjønn

Opphav

av tind og ved (1, 3)

Tyding og bruk

busk med små, oransje frukter;
Hippophaë rhamnoides
Artikkelside

søtpotet

substantiv hankjønn eller hokjønn

Tyding og bruk

  1. plante i vindelfamilien som ein dyrkar for dei etande knollane, som har lyst brunt skal og oransje eller kvitt fruktkjøt;
    Ipomoea batatas
  2. knoll av søtpotet (1)
    Døme
    • servere søtpoteter til middagen;
    • omnsbakt søtpotet
Artikkelside

raud

adjektiv

Opphav

norrønt rauðr, samanheng med latin ruber; jamfør rubin

Tyding og bruk

  1. som har ein farge som blod (og som ligg mellom oransje og fiolett i fargespekteret)
    Døme
    • raude roser;
    • vere raud og frisk i kinna;
    • eit raudt hus
  2. politisk radikal;
    Døme
    • politisk er han temmeleg raud

Faste uttrykk

  • den raude hanen gjel
    det brenn;
    det er brann
    • brannvernet har plikt til å rykkje ut når den raude hanen gjel
  • ikkje ha eit raudt øre
    vere heilt blakk
  • på raude rappen
    med ein gong;
    på flygande flekken
  • raud dag
    dag som er markert med raud skrift i kalender;
    fridag
  • raud lykt
    1. lykt med raudt glas som blir tend (ved inngangen til ein sal) når billettane til ei framsyning eller ein konsert er utselde
    2. fullt hus (1)
      • stykket vart vist kveld etter kveld for raude lykter
  • raud strek
    1. raudfarga strek som markerer feil i ein tekst
      • få mange raude strekar
    2. grense mellom det som er akseptabelt og det som er uakseptabelt
      • foreldre må setje nokre raude strekar for barna
  • raud tråd
    berande idé, hovudtema
    • gå som ein raud tråd gjennom boka
  • raude gardar
    1. avdelingar av væpna kommunistar som har spela ei rolle under uro og revolusjonar i fleire europeiske land
    2. ungdomsgrupper som skulle gjennomføre kulturrevolusjonen i Kina 1966–68
  • raude hundar
    barnesjukdom med raudt utslett;
    Rubella
  • raude tal
    tal som syner underskot i rekneskapen for ein driftsperiode
  • raudt kort
    1. i idrett: kort som domar viser til utøvar som blir utvist frå tevling eller kamp
    2. motseiing, innvending
      • fleire av debattantane burde ha fått raudt kort
  • raudt lys
    1. stoppsignal (1)
      • få bot for å køyre på raudt lys
    2. det å seie eller få nei til noko;
      avslag (2)
      • regjering gav raudt lys for avgifta;
      • dei fekk raudt lys for prosjektet
  • verke som ein raud klut
    vere årsak til sinne
Artikkelside

gul 2

adjektiv

Opphav

norrønt gulr

Tyding og bruk

som har ein farge som eggeplomme eller mogen sitron (og som ligg mellom oransje og grønt i fargespekteret)
Døme
  • gule roser;
  • ei gul regnjakke;
  • gule erter;
  • kornet er gult;
  • slå seg gul og blå

Faste uttrykk

  • gul feber
  • gult kort
    kort med gul farge som tener som åtvaring for stygt spel, særleg i fotball
  • gult lys
    trafikklys som varslar overgang frå grønt lys (1) til raudt lys
Artikkelside

sprakande

adjektiv

Opphav

av sprake (2

Tyding og bruk

  1. som smell og knitrar
    Døme
    • sprakande lyd;
    • eit sprakande bål
    • brukt som adverb:
      • veden er sprakande tørr
  2. som gneistrar og skiftar fargenyansar
    Døme
    • sprakande haustfargar
    1. brukt som adverb:
      • ein sprakande oransje solnedgang
Artikkelside

oransjeraud

adjektiv

Tyding og bruk

Artikkelside