Gå til hovedinnhold
Tilgjengelighet
ordbøkene.no, Bokmålsordboka og Nynorskordboka

Avansert søk

Enkelt søk
Om avansert søk
33 treff

Nynorskordboka 33 oppslagsord

hauste

hausta

verb

Opphav

norrønt hausta, opphavleg ‘bli haust’

Tyding og bruk

  1. samle inn og få avlinga under tak
    Døme
    • vi kjem til å hauste tidleg i år;
    • eg har hausta inn epla;
    • ho hausta honningen frå bikubene;
    • dei haustar inn kveiten allereie
  2. i overført tyding: få (2, 1) eller oppnå noko som løn eller resultat av ein innsats
    Døme
    • ho hausta stor applaus frå tilhøyrarane;
    • han hausta anerkjenning for arbeidet

Faste uttrykk

  • det haustast
    det går mot haust
    • det haustast og trea blir gule
  • ein haustar som ein sår
    ein får dei resultata ein fortener
  • hauste fruktene av noko
    nyte fordelane av eit (godt) utført og kanskje vanskeleg arbeid
    • no kan ho endeleg hauste fruktene av ti års hardt arbeid
  • hauste juletreet
    ta pynten av juletreet
  • hauste storm
    få sterk kritikk for noko;
    jamfør så vind og hauste storm
    • dei har hausta stor storm med planane sine
  • så vind og hauste storm
    seie eller gjere noko tilsynelatande lite som får uventa negative konsekvensar
    • dei har sådd vind og hausta storm med forslaget sitt
Artikkelside

vin

substantiv hankjønn

Opphav

norrønt vín

Tyding og bruk

  1. alkoholdrikk av gjæra fruktsaft, særleg druesaft
    Døme
    • drikke søt vin;
    • ha vin til maten;
    • ha musserande vin til velkomstdrink;
    • heimelaga vin;
    • dekantere vinen;
    • nippe til vinen
  2. glas eller flaske med vin (1)
    Døme
    • opne vinen;
    • bestille tre vin
  3. Døme
    • hauste vin

Faste uttrykk

  • den nye vinen
    noko som blir oppfatta som populært eller framstormande
    • utviklarar er den nye vinen i næringslivet
  • husets vin
    vin som blir brukt som standard av ein serveringsstad
  • leggje vin
    lage vin (1)
    • leggje vin på eple og pærer
Artikkelside

anerkjenning

substantiv hokjønn

Opphav

av anerkjenne

Tyding og bruk

  1. Døme
    • hauste internasjonal anerkjenning for boka si;
    • få anerkjenning for arbeidet sitt
  2. det å anerkjenne (2) noko;
    medhald, aksept, forståing
    Døme
    • anerkjenning av at elevar har kunnskap som læraren manglar
Artikkelside

avle 2

avla

verb

Opphav

norrønt afla

Tyding og bruk

  1. Døme
    • avle fram gode frukttre;
    • avle poteter
  2. særleg i bibelmål: gje liv til, få avkom
    Døme
    • avle barn;
    • bli avla i synd
  3. vere opphav eller årsak til
    Døme
    • landet har avla mange store kvinner og menn;
    • kjærleik avlar kjærleik;
    • pengar avlar misunning og hat
Artikkelside

så 6

verb

Opphav

norrønt sá

Tyding og bruk

  1. spreie ut eller leggje korn eller frø i jorda for at dei skal spire
    Døme
    • så korn;
    • han sår gulrøter og salat;
    • han sådde paprika på balkongen
  2. i overført tyding: leggje grunnlaget for noko
    Døme
    • organisasjonen ynskjer å så hat og vald;
    • så frø til nye konfliktar

Faste uttrykk

  • som ein sår, skal ein hauste
    ein får den skjebnen ein har gjort seg fortent til
  • så til
    spreie korn eller frø ut over eit område
    • nybrotet vart sådd til med timotei
Artikkelside

lærdom

substantiv hankjønn

Opphav

norrønt lærdómr, læridómr; av lære (3

Tyding og bruk

  1. kunnskap ein har tileigna seg ved å lese, studere eller liknande
    Døme
    • lærdomen er lett å bere
  2. innsikt ein får ut frå røynsle
    Døme
    • lærdomen frå krigen

Faste uttrykk

  • ta lærdom av
    lære av;
    hauste røynsle av
Artikkelside

frukt

substantiv hokjønn

Opphav

seint norrønt fruktr, gjennom lågtysk; frå latin fructus av frui ‘nyte’

Tyding og bruk

  1. etande, saftig og kjætrik del av plante, til dømes eple, appelsin og mango
    Døme
    • dyrke frukt og grønsaker;
    • lage ein søt dessert med frukt
  2. fruktemne (1) (hos dekkfrøingar) omlaga etter frøinga;
    i botanikk: del av plante som ber eitt eller fleire frø, og som omfattar bær (1, 1), steinfrukt, nøtt (1) og kapsel (5)
    Døme
    • setje frukt
  3. i overført tyding: utbyte, godt resultat, vinning;
    Døme
    • hauste fruktene av arbeidet;
    • tilstanden er ei frukt av dårleg planlegging;
    • samarbeidet bar frukter

Faste uttrykk

  • falsk frukt
    fruktliknande plantedel (til dømes jordbær)
  • forboden frukt
    det ein ikkje har lov til, men som er mest lokkande
    • forboden frukt smaker best
Artikkelside

eple

substantiv inkjekjønn

Opphav

norrønt epli; samanheng med apal

Tyding og bruk

  1. rund raud, grøn eller gul frukt av epletre
    Døme
    • hauste eple;
    • mose eple;
    • skjere eple til eplekake
  2. Døme
    • ta opp eple;
    • setje eple
  3. noko med form som liknar eit eple

Faste uttrykk

  • bite i det sure eplet
    finne seg i noko ein ikkje liker
  • eplet fell ikkje langt frå stamma
    brukt om person som liknar far sin eller mor si
  • stridens eple
    det striden handlar om
Artikkelside

berge

berga

verb

Opphav

norrønt bjarga, opphavleg ‘gøyme’

Tyding og bruk

  1. føre eller hjelpe til ein trygg stad frå ein stad der det er fare for skade eller øydelegging;
    ta vare på
    Døme
    • berge ein druknande;
    • berge livet
  2. hauste (inn)
    Døme
    • berge høyet i hus;
    • berge kornet i hus;
    • berge potetene i hus
  3. i idrett, i overført tyding: unngå tap, nedrykk
    Døme
    • laget berga sigeren

Faste uttrykk

  • berge seg
    1. (greie å) livnære seg
      • ha lite å berge seg med
    2. (greie å) redde seg
      • berge seg gjennom mange farar
    3. halde seg, styre seg
      • eg kunne ikkje berge meg for lått
  • berge segl
    minke på seglføringa (i sterk vind)
Artikkelside

taretrål

substantiv hankjønn

Tyding og bruk

spesialbygd trål brukt til å hauste tare med
Artikkelside