Avansert søk

Nynorskordboka 22 oppslagsord

attover

preposisjon

Tyding og bruk

(bort)over mot baksida, bakre enden;
bakover
Døme
- gå attover dekket;
- sjå (seg) attover skuldra;
- støvskya stod attover vegen
- om tildekking: over
  breie (kleda) attover seg
brukt som adverb: bakover
Døme
- falle attover;
- ta eit steg attover;
- halle seg attover i stolen;
- sjå (seg) attover;
- kjemme håret attover;
- det har vore usemje om grensene langt attover i tida

Faste uttrykk

gå attover
gå tilbake (i velstand, makt, evne og liknande);
gå til atters
det går attover med henne

atti

preposisjon

Tyding og bruk

bak i, i
Døme
- sitje langt atti salen;
- hange atti vogna;
- det ligg atti baksetet
- attende til, i
  gå atti barndomen;
  stå, vere atti vegen for ein – i vegen
innåt, borti attanfrå
Døme
- segle atti ei skute
- borti
  kome atti noko
som adverb: bak (i)
- i kommando til ei ku: attover i båsen
  trø atti!
  ta atti – ta fatt att;
  hange atti – òg: vare;
  halde atti – halde att, bremse

Faste uttrykk

atti staden for
i staden for
han gav oss ingenting atti staden for det vi mista
sjå atti
skimte
eg ser atti han!
skjenkje atti
fylle på
ho skjenkjer atti det tomme staupet sitt

gag 2

adjektiv

Opphav

norrønt gag- i samansetningar; samanheng med gane (

Tyding og bruk

som står bøygd attover;
bakoverbøygd, krum
Døme
- gag hals;
- gag ljå
kåt, kipen;
munter

oppstigande

adjektiv

Tyding og bruk

som flyttar seg oppover

Døme

oppstigande luft

Faste uttrykk

i oppstigande linje
når ein tel generasjonane attover i tida

halle

halla

verb

Opphav

norrønt halla

Tyding og bruk

stå skeivt eller liggje på skrå;
skråne
Døme
- halle framover;
- det hallar imot;
- det hallar unna;
- halle mot høgre i politikken;
- dagen hallar mot kveld
setje i ei skrå eller skeiv stilling;
bøye til sides
Døme
- hall ikkje båten;
- halle med hovudet;
- halle seg attover

Faste uttrykk

halle seg
bøye seg til sides
halle seg nedpå
leggje seg til å kvile litt

bakke 5

bakka

verb

Opphav

av engelsk back

Tyding og bruk

slå bakk (3
Døme
- bakke maskinen;
- båten låg og bakka
gå attover;
rygge
Døme
- bakke ut frå bryggja
motivere;
stø (4;
kompe (2
Døme
- bli bakka av foreldra sine;
- vokalisten vart bakka av eit heilt orkester

Faste uttrykk

bakke opp
1. hjelpe, oppmuntre
  dei prøvde å bakke han opp så godt dei kunne
2. gje musikalsk støtte;
  akkompagnere
  ei rytmegruppe bakka opp popstjerna
bakke ut
dra seg ut av (eit vågsamt tiltak);
trekke seg
bakke ut av samarbeidet

attende

adverb

Uttale

-enˊde

Opphav

opphavleg att (eller å) ende

Tyding og bruk

tilbake, attover
Døme
- dei vart fort jaga attende;
- kome attende
- om tid:
  langt attende i tida
- i overført tyding:
  kome attende til ei sak
om tidlegare tilhøve eller tilstand som blir oppretta igjen: tilbake (3)
Døme
- krevje pengane attende;
- dra søknaden attende
om utvikling til ringare eller tidlegare tilhøve:
Døme
- folketalet går attende;
- det går attende med dei
att (på same staden)
Døme
- halde attende
i overført tyding: lenger bak;
etter (2
Døme
- stå attende – stå til atters

att

adverb

Opphav

norrønt aptr

Tyding og bruk

attover, bakover, tilbake, bak (3, 5);
akter;
jamfør att å ende og att å bak
Døme
- gå att i båten;
- han sprang utan å sjå seg att
tilbake til same staden;
igjen (1)
Døme
- kome heim att;
- ho fekk att det ho hadde lånt bort
tilbake, igjen (2) (på same staden)
Døme
- stå att;
- sitje att (på skulen)
om rest eller leivning: igjen (2)
Døme
- gløyme att noko;
- er det langt att før vo er framme?
- kaste det som vart att;
- no står det berre att å seie takk
som hender ein gong til;
på nytt;
igjen (3)
Døme
- dei har spurt etter deg att;
- friskne til att;
- dei har byrja å røre på seg att;
- så sette ho seg att;
- gjere noko opp att og opp att
om tilhøve eller tilstand som er slutt eller blir oppretta på nytt: igjen (4)
Døme
- finne att;
- kjenne att;
- nå nokon att;
- rive ned att;
- byggje opp att;
- reise seg att
om stenging, fylling eller dekking av ei opning og liknande: igjen (5)
Døme
- late att døra;
- kneppe att frakken;
- knyte att sekken;
- fylle att holet;
- vegen snødde att
(til) vederlag (for);
igjen (6)
Døme
- ha noko att for bryet;
- få mykje att for pengane

Faste uttrykk

att fram
bak fram;
bakvend
ta på seg genseren att fram
att og fram
1. i rørsle mellom to punkt;
  fram og tilbake (1)
  gå att og fram på vegen
2. om og men
  det var mykje att og fram før dei bestemte seg
gje att
1. om handel: gje vekslepengar
  gje att på ein tiar
2. fortelje att;
  referere (2)
  gje att noko ein har høyrt
gå att
1. vise seg etter døden
  historier om døde som går att
2. vise seg på nytt (fleire gonger);
  stadig dukke opp
  ei formulering som går att i mange avtalar
halde att
1. hindre ei rørsle framover;
  bremse ei utvikling
  regjeringa tek ansvar ved å halde att på pengebruken
2. ikkje sleppe frå seg
  forfattaren veit å halde att dei siste brikkene i krimgåta;
  visse typar utstyr blir stadig haldne att i leveransane
sitje att
måtte bli att på skulen etter skuletid som straff;
sitje igjen
vite korkje att eller fram
vere rådvill;
vere forvirra
han vart så forferda at han visste korkje att eller fram

supinum

substantiv inkjekjønn

Opphav

frå latin, av supinus, opphavleg ‘bøygd attover’

Tyding og bruk

i latin: bøyingsform av verbet, brukt til å uttrykkje føremål eller omsyn
i norsk: verbalform som saman med hjelpeverbet ‘ha’ blir brukt til å lage dei samansette tempusa presens perfektum og preteritum perfektum, og som har same form som nøytrum av perfektum partisipp
Døme
- i setninga ‘ho har øydelagt sykkelen’ er ‘øydelagt’ supinum

attil, att-til

preposisjon

Tyding og bruk

i tillegg til;
attåt
Døme
- drikke att-til maten;
- att-til å drive garden var han ordførar
borttil
Døme
- set stolane att-til kvarandre
brukt som adverb: attover (2)
Døme
- halle att-til;
- det går att-til

Resultater per side: