Gå til hovedinnhold
Tilgjengelighet
ordbøkene.no, Bokmålsordboka og Nynorskordboka

Avansert søk

Enkelt søk
Om avansert søk
11 treff

Nynorskordboka 11 oppslagsord

argument

substantiv inkjekjønn

Uttale

argumenˊt

Opphav

av latin arguere ‘klarleggje, prove’

Tyding og bruk

saksforhold som blir nemnt, utsegn som blir sett fram for å styrkje eller veikje ein påstand
Døme
  • ha gode argument;
  • eit slåande argument
Artikkelside

sprikje, sprike

sprikja, sprika

verb

Opphav

samanheng med spreie

Tyding og bruk

  1. strekkje ut;
    Døme
    • sprikje med fingrane;
    • nakne greiner sprikjer ut av trekroner;
    • vesten sprikjer over magen
  2. gjere seg til
    Døme
    • gå der og sprikje med ny dress
  3. gå i kvar si lei;
    vere utan samanheng;
    Døme
    • argumenta sprikte i alle retningar
Artikkelside

tenkjar, tenkar

substantiv hankjønn

Tyding og bruk

person som drøftar det idémessige eller teoretiske grunnlaget for ein ideologi, religion, vitskap eller liknande;
Døme
  • ein sentral politisk tenkjar;
  • følgje argumenta til moderne tenkjarar
Artikkelside

valse 2

valsa

verb

Opphav

frå tysk; av valse (1

Tyding og bruk

  1. arbeide (1 og 4), behandle med vals, i valsemaskin
    • valse jern;
    • valse plenen;
    • valse ut jern til plater
  2. i overført tyding:

Faste uttrykk

  • valse over/ned
    meie ned;
    overkøyre fullstendig;
    sigre stort over
    • dei valsa over motstandarlaget;
    • ho valsa ned argumenta deira
Artikkelside

surr 2

adverb

Opphav

av surre (1

Faste uttrykk

  • gå surr i
    miste oversynet over;
    bli forvirra;
    jamfør gå i surr
    • det er lett å gå surr i argumenta
Artikkelside

skam

substantiv hokjønn

Opphav

norrønt skǫmm

Tyding og bruk

  1. sterkt negativt omdøme;
    Døme
    • føre skam over nokon;
    • leve i skamma;
    • dei sat der med skamma;
    • fy for skam!
  2. handling, eigenskap, tilstand eller liknande som er årsak til skam (1)
    Døme
    • det er stor skam at dei fekk lov til å ture fram slik
  3. person, ting eller tilhøve som er årsak til vanære for ei gruppe eller eit samfunn
    Døme
    • han er ei skam for heile bygda;
    • boka er ei skam for forlaget
  4. kjensle for kva som sømer seg;
    det å skamme seg;
    Døme
    • han vart heit av skam;
    • ho raudna av skam;
    • dei åtte ikkje skam i livet
  5. Døme
    • det er både synd og skam;
    • det er både skam og skade;
    • skam få den som seier slikt
  6. brukt som førsteledd i samansetningar: med kraftig og skadeleg verknad;
  7. brukt som etterledd i samansetningar: skamkjensle over det som førsteleddet er knytt til;
    i ord som flyskam

Faste uttrykk

  • bite hovudet av skamma
    undertrykkje skamkjensla
  • for skams skuld
    for å unngå skam;
    for ikkje å ta seg dårleg ut
  • gjere skam på
    • skjemme ut, vanære
      • dei gjorde ikkje skam på klubben
    • motprove tydeleg;
      gjere til skamme
      • dei gjorde skam på spådomane
  • gjere til skamme
    vise at noko ikkje er rett;
    motprove, avsanne
    • alle argumenta er gjorde til skamme
  • skam å seie
    dessverre
Artikkelside

gruppere

gruppera

verb

Tyding og bruk

dele i grupper;
ordne, samle, kategorisere
Døme
  • gruppere husstandar etter inntekt;
  • argumenta kan grupperast i to hovudtypar

Faste uttrykk

  • gruppere seg
    samle eller dele seg i grupper
    • gjestene grupperte seg ymse stader i salen;
    • forslaget grupperer seg i tre hovudområde
Artikkelside

drøv

substantiv inkjekjønn

Tyding og bruk

føde (1 ein gulpar opp og tygg fleire gonger etter at ho er svelgd ned;
jamfør drøvtyggjar

Faste uttrykk

  • tyggje drøv
    gulpe opp og tyggje føde (1 fleire gonger;
    jorte (1), drøvtyggje (1)
    • kua står og tygg drøv
  • tyggje drøv på
    ta opp att ei sak eller eit emne gong på gong;
    stadig halde fram med å tenkje på eller snakke om noko som er avslutta;
    drøvtyggje (2)
    • tyggje drøv på dei same gamle argumenta;
    • no har vi togge drøv på dette temaet lenge nok
Artikkelside

slagkraft

substantiv hokjønn

Opphav

frå tysk

Tyding og bruk

  1. kraft eller styrke som eit slag har
    Døme
    • ein boksar med stor slagkraft
  2. evne til innsats eit militærvesen har
    Døme
    • den militære slagkrafta til landet;
    • dei vil gje marinen større slagkraft;
    • slagkrafta i Forsvaret må aukast
  3. evne til verknadsfull innsats eller påverking
    Døme
    • argumenta hadde stor slagkraft;
    • kommunane må få større slagkraft
Artikkelside

gjere til skamme

Tyding og bruk

vise at noko ikkje er rett;
motprove, avsanne;
Sjå: skam
Døme
  • alle argumenta er gjorde til skamme
Artikkelside