Avansert søk

Nynorskordboka 5 oppslagsord

stele 2

stela

verb

kløyvd infinitiv: stela

Opphav

norrønt stela

Tyding og bruk

ta noko som høyrer andre til;
naske
Døme
- stele ein bil;
- han stel varer i butikken;
- ho stal ein idé frå han;
- nokon har stole sykkelen min
leggje beslag på;
ta
Døme
- tillitsverva stel mykje tid;
- dei store vindauga stel mykje varme om vinteren
lure (seg til)
Døme
- stele eit kyss;
- ho stel seg til å ta eit bilete av han;
- han har stole seg ut ei bakdør
- brukt som adjektiv:
  stolne augekast

kasse

substantiv hokjønn eller hankjønn

Opphav

gjennom tysk, frå italiensk; av latin capsa, samanheng med capere ‘ta, romme’

Tyding og bruk

(oftast firkanta) behaldar av tre, metall, plast eller liknande av varierande storleik;
stor øskje
Døme
- ei kasse øl;
- dei pakka bøkene i kasser
- - fuglekasse
  - sandkasse
  - vedkasse
noko som minner om forma av ei kasse
Døme
- bilen er ei gammal kasse;
- bydelen er berre store kasser av betong
noko som omgjev eller beskytter noko
- - brystkasse
  - motorkasse
  - urkasse
rom eller stad for inn- og utbetalingar i butikk, bank, kontor eller liknande
Døme
- sitje i kassa
forråd av pengar;
kassaapparat, pengeskrin
Døme
- ho tel opp kassa;
- dei stal av kassa
middel eller fond for medlemene i ein institusjon eller til samfunnsføremål
- - streikekasse
  - trygdekasse

Faste uttrykk

ebbe i kassa
lite pengar;
pengemangel
det er ebbe i kassa, så det var ikkje pengar til røyk
per/pr. kasse
1. som har pengar
2. som føler seg i form;
  som er i orden
  ho kjenner seg ikkje per kasse i dag;
  uttalen er ikkje heil per kasse;
  ho er alltid per kasse når det gjeld mote
spytte i kassa
gje økonomisk støtte;
spytte i børsa
fleire investorar spytta i kassa for å sikre det lokale museet

slakte

slakta

verb

Opphav

av lågtysk slachten, av slan ‘slå’

Tyding og bruk

avlive og dele opp (hus)dyr som skal brukast til mat
Døme
- slakte grisen til jul;
- laksen blir slakta i båten
drepe eller myrde brutalt og omsynslaust
Døme
- heile folket vart slakta
kritisere særs hardt;
nedsable (1)
Døme
- avisene slakta framsyninga;
- leiinga slaktar forslaga
hogge opp eller dele opp noko og selje det som er av verdi
Døme
- banden stal bilar og slakta dei;
- dei kjøpte opp verksemda berre for å slakte henne

Faste uttrykk

slakte ned
drepe ei heil eller delar av ei besetning av (hus)dyr på grunn av sjukdom eller liknande
heile reinstamma vart slakta ned på grunn av sjukdom

kulturskatt

substantiv hankjønn

Tyding og bruk

bygning, gjenstand, tradisjon eller liknande med stor historiske og kulturell (1) verdi

Døme

språket vårt er ein kulturskatt;
tjuvar stal viktige kulturskattar frå museet

u.å.

forkorting

Tyding og bruk

for utan år(stal) (om utgjeve skrift)