Avansert søk

Enkelt søk

Nynorskordboka 10 oppslagsord

tårn

substantiv inkjekjønn

Opphav

norrønt turn, gjennom lågtysk, frå latin turris; av gresk tyrris

Tyding og bruk

høgt og forholdsvis smalt byggverk;
høg og smal (øvre) del av byggverk
Døme
- tårnet på kyrkja endar i eit spir;
- tårnet er over 60 meter høgt;
- slottet har fleire tårn
- - fyrtårn
  - kyrkjetårn
  - utsiktstårn
  - vakttårn
sjakkbrikke som minner om eit tårn (1)
noko som minner om eit tårn (1);
høy haug
Døme
- eit tårn av bøker;
- tårnet av kasser

Artikkelside

kongeflagg

substantiv inkjekjønn

Tyding og bruk

flagget til ein regjerande monark

Døme

kongeflagget vaiar på taket av Slottet

Artikkelside

vinsmaking

substantiv hokjønn

Tyding og bruk

det å smake på ulike vinar (for å vurdere kvaliteten)

Døme

det er omvising og vinsmaking på slottet

Artikkelside

slott

substantiv inkjekjønn

Opphav

frå lågtysk

Tyding og bruk

stor og prydeleg bygning som er eller har vore bustad for ein adeleg eller kongeleg person

Døme

Slottet i Oslo;
i England er det mange gamle slott;
huset var eit slott å kalle

Artikkelside

silhuett

substantiv hankjønn

Uttale

siluetˊt

Opphav

frå fransk; etter namnet til ministeren Étienne de Silhouette, 1709–1767, som utstyrte slottet sitt med sjølvlaga silhuettar

Tyding og bruk

bilete som berre gjev omrisset av det avbilda
omriss av noko eller nokon (mot lys bakgrunn);
kontur (1)
Døme
- sjå silhuetten av noko mot himmelen

Artikkelside

gravenstein

substantiv hankjønn

Opphav

frå tysk; etter namnet på slottet Gråsten i Sønderjylland, der eplesorten stammar frå

Tyding og bruk

ein sort vintereple

Døme

vanleg raud gravenstein;
gul gravenstein

Artikkelside

kongeleg

adjektiv

Tyding og bruk

som gjeld, høyrer til eller er knytt til eit kongehus
Døme
- kongeleg familie;
- det kongelege slottet;
- eit utval oppretta ved kongeleg resolusjon
brukt som substantiv: person som er medlem av eit kongehus
Døme
- ho fekk eit møte med dei kongelege
som høver for ein konge;
mektig
Døme
- eit kongeleg utsyn;
- kongeleg mottaking
- brukt som adverb
  more seg kongeleg

Artikkelside

illuminere

illuminera

verb

Opphav

frå latin illuminare ‘lyse opp’

Tyding og bruk

lyse opp på ein dekorativ måte
Døme
- slottet var illuminert
fargeleggje eller forgylle bilete og førebokstavar i eit handskrift

Artikkelside

galla

substantiv hankjønn

Opphav

gjennom fransk, frå spansk; samanheng med galant

Tyding og bruk

høgtideleg fest
Døme
- galla på slottet
den mest formelle kleskoden ved invitasjon til fest
Døme
- antrekk galla
den finaste festdrakta, til bruk på galla (1)
Døme
- vere kledd i galla

Artikkelside

hemmeleg

adjektiv

Opphav

gjennom bokmål, frå dansk, jamfør norrønt heimiligr ‘heimsleg, særskild, privat’; opphavleg av lågtysk he(i)m(e)lik ‘som høyrer til heimen, familien, fortruleg’

Tyding og bruk

som berre er kjend av éin eller ein liten, innvigd krins
Døme
- ha hemmelege planar;
- halde hemmelege val;
- dei hadde eit hemmeleg teikn;
- slottet er fullt av hemmelege gangar;
- ein hemmeleg agent;
- halde noko hemmeleg
som ikkje visest;
løynleg, løynd (2, duld (2
Døme
- nære eit hemmeleg hat mot nokon;
- eg er hemmeleg forelska i han

Artikkelside