Avansert søk

Nynorskordboka 7 oppslagsord

frisk 2

adjektiv

Opphav

frå lågtysk; same opphav som fersk

Tyding og bruk

som ikkje har byrja å tape seg;
fersk, god, uskjemd, rein
Døme
- friske grønsaker;
- friske egg;
- frisk blomstrar;
- fylle på friskt vatn;
- sleppe inn frisk luft;
- ha frisk pust
fornya, uveikt
Døme
- friskt mot;
- sleppe til friske krefter;
- leve i friskt minne
nyleg hend eller laga;
fersk
Døme
- friske spor;
- friske inntrykk
som har god helse;
sunn (1), bra (2);
motsett sjuk
Døme
- bli frisk etter sjukdomen;
- ikkje kjenne seg heilt frisk;
- vere frisk og sterk;
- ho vart frisk av lungebetennelsen;
- pappa er friskare no enn på lenge
livleg, kvikk, feiande
Døme
- frisk musikk;
- frisk vind;
- friskt tråv;
- friske fråspark;
- eg vel skjorta med friskast farge
- brukt som adverb
  det brann friskt
direkte (3), vågal, uredd
Døme
- vi må tole såpass frisk tale
forfriskande, kveikjande, svalande;
kald
Døme
- friskt vêr;
- ta seg eit friskt bad;
- det er friskt ute no

Faste uttrykk

frisk bris
middels sterk vind med styrke frå 8,0 til 10,7 meter per sekund

hatt

substantiv hankjønn

Opphav

norrønt hǫttr, hattr

Tyding og bruk

hovudbunad med pull og (vanlegvis) brem
Døme
- ein mann med hatt og stokk;
- ho tok på seg hatt da ho gjekk ut
- - bowlerhatt
  - cowboyhatt
  - flosshatt
  - panamahatt
  - tyrolarhatt
noko med form som liknar på ein hatt (1)
Døme
- hatten på ein sopp;
- bølgjene har kvite hattar på
- - røykhatt
  - skumhatt
i overført tyding: rolle (1, 4);
verv (2
Døme
- ho er ein person med fleire hattar i næringslivet
hatteband (2)

Faste uttrykk

bere sin hatt som ein vil
vere fri og uavhengig
ei fjør i hatten
noko ein kan rose seg av;
ein liten triumf
ete hatten sin
brukt for å forsikre tilhøyraren om at ein er sikker i ei sak
viss ikkje Brann vinn cupen til neste år, skal eg ete hatten min
få så hatten passar
få sterk kritikk
dei fekk så hatten passa av kritikaren
herre min hatt!
utrop som uttrykkjer misnøye eller overrasking
ikkje vere høg i hatten
kjenne seg underlegen, vere redd
la hatten gå rundt
samle inn pengar
løfte på hatten
(løfte på hatten for å) helse
mann med hatt
bilist som køyrer langsamt
noko å hengje hatten på
1. noko å stø seg til
  arbeidet går lettare når ein finn noko å hengje hatten på
2. ein grunn til klage eller kritikk
  mobbaren finn alltid noko å hengje hatten sin på
sanneleg min hatt!
utrop som uttrykkjer forsikring eller overrasking
stå med hatten i handa
uttrykkje undergjevnad eller (overdriven) vyrdnad
ta hatten av for
uttrykkje vyrdnad eller respekt for
ta sin hatt og gå
brått slutte i ei stilling, eit verv eller liknande, ofte i protest
vere mann for sin hatt
gjere seg gjeldande;
kunne klare seg sjølv
vere på hatt med
kjenne nokon såpass at ein helsar

såpass, så pass, sopass, so pass

adverb

Opphav

av så ( og pass (

Tyding og bruk

så mykje;
i så stor grad
Døme
- såpass lyt eg tole
etter måten bra, dugande eller liknande
Døme
- det er rart han er såpass sprek enno;
- såpass til arbeidskar skal du leite lenge etter

fjerre 2

adverb

Opphav

norrønt fjarri ‘langt unna’

Tyding og bruk

sjeldan: langt borte

Faste uttrykk

så fjerre
såpass; så vidt; knapt
så fjerre at ein greier seg

tiltru 2

verb

Opphav

jamfør tru (

Tyding og bruk

rekne med å finne (positiv eigenskap) hos

Døme

eg hadde ikkje tiltrudd han såpass mykje vit

vere på hatt med

Tyding og bruk

kjenne nokon såpass at ein helsar;

Sjå: hatt

så fjerre

Tyding og bruk

såpass; så vidt; knapt;

Sjå: fjerre

Døme

så fjerre at ein greier seg