Avansert søk

Enkelt søk

Nynorskordboka 865 oppslagsord

strek

substantiv hankjønn eller inkjekjønn

Opphav

norrønt strik

Tyding og bruk

rissa eller teikna linje
Døme
- teikne ein rett strek;
- lage strekar på arket;
- det var skore inn strekar i tømmeret;
- læraren set strek under alle feila
- - blyantstrek
  - kritstrek
  - krøllstrek
  - skråstrek
linjeføring (1) til ein teiknar
Døme
- ho har ein elegant og tydeleg strek
startstrek
Døme
- deltakarane stod på streken
smal stripe
Døme
- ein fugl med kvite strekar på sida
linje i (ei tenkt) gradinndeling
Døme
- nokre strekar for langt
kompasstrek
Døme
- vinden dreidde nokre strekar mot vest
overraskande, listig eller rampete handling;
påfunn;
spikk (2, prette, puss (3
Døme
- ein artig strek;
- gjere mange leie strekar
- - fantestrek
  - genistrek
  - narrestrek
  - revestrek
  - skøyarstrek

Faste uttrykk

gå over streken
overskride grensa for det sømelege;
gå for vidt
politikaren har mange gongar gått over streken med rasistiske utsegner;
komikaren har ein grov humor, og somme tider går vitsane hennar over streken
raud strek
1. raudfarga strek som markerer feil i ein tekst
  få mange raude strekar
2. grense mellom det som er akseptabelt og det som er uakseptabelt
  foreldre må setje nokre raude strekar for barna
setje/slå ein strek over
sjå på som ugjort, oppgjort eller gløymt
dei sette ein strek over det som hadde hendt;
vi slår ein strek over usemja
setje strek
avslutte
dei sette strek for debatten
starte frå strek
om veddeløpshest: starte utan handikap (1)
strek i rekninga
noko som går på tvers av planane;
vonbrot
det var ein strek i rekninga at søknaden ikkje vart innvilga
tynn som ein strek
svært tynn

Artikkelside

streikerett

substantiv hankjønn

Tyding og bruk

rett (, 1) til å streike

Døme

innskrenke streikeretten til arbeidarane;
nytte streikeretten

Artikkelside

straumskavl

substantiv hankjønn

Tyding og bruk

brotsjø i opprørt vatn, særleg når vind og straum går mot einannan

Døme

det var uråd å halde skuta på rett kjøl i straumskavlane

Artikkelside

veginspektør

substantiv hankjønn

Tyding og bruk

om eldre forhold: person som såg til at vegane heldt rett standard;

jamfør vegmeister

Artikkelside

bladspele

bladspela

verb

Tyding og bruk

spele rett frå notane, utan å ha spela stykket tidlegare

Artikkelside

bladsyngje, bladsynge

bladsyngja, bladsynga

verb

Tyding og bruk

syngje rett frå notane, utan å ha sunge stykket før;

jamfør bladspele

Artikkelside

vekk

adverb

Opphav

frå lågtysk; jamfør norrønt á veg ‘på veg’

Tyding og bruk

i retning bort frå;
til ein stad lenger unna;
bort (1), unna (1)
Døme
- kom deg vekk!
- få vekk bilane frå bustadområda;
- drøyme seg vekk
ikkje til stades;
ute av syne;
borte (2), vekke (1
Døme
- boka kom vekk under flytting;
- pengane er vekk!
- vere vekk frå arbeidet
brukt for å uttrykkje at noko skjer uhemma, villig og ofte ivrig
Døme
- snakk vekk!

Faste uttrykk

borte vekk
sporlaust forsvunnen
tjuvegodset er borte vekk
fort vekk
rett som det er, ofte
stadig vekk
1. jamleg, ofte
  ho er stadig vekk å høyre på radioen;
  det kjem nye produkt i handelen stadig vekk
2. framleis, enno
  eg hengde ut kleda i går kveld, og dei heng der stadig vekk

Artikkelside

veitsle

substantiv hokjønn

Opphav

norrønt veizla, av veita ‘yte, skaffe’

Tyding og bruk

festleg lag med mat og drikke;
gjestebod;
gilde (1, 2)
i norrøn tid: rett til fritt opphald for konge eller embetsmann med følgje

Artikkelside

vegrett

substantiv hankjønn

Tyding og bruk

rett (, 1) til å bruke ein viss veg over eigedomen til ein annan person

Artikkelside

veg

substantiv hankjønn

Opphav

norrønt vegr

Tyding og bruk

(tillaga) smal strekning i landskapet der ein kan gå, sykle og køyre;
ferdselsåre;
forkorta v.
Døme
- byggje veg;
- offentleg veg;
- krysse vegen;
- vegen mellom Bergen og Voss;
- byggjefelt med veg, vatn og kloakk
- - bygdeveg
  - gangveg
  - køyreveg
  - landsveg
  - riksveg
køyrebane, til skilnad frå fortau, vegskulder eller liknande
Døme
- gå over vegen;
- hjorten hoppa rett ut i vegen
laga eller rydda opning eller passasje
Døme
- brøyte seg veg til baren;
- løvetanna sprengjer seg veg gjennom asfalten;
- av vegen!
rute eller strekning frå ein stad til ein annan;
retning (1), lei (1, 2)
Døme
- det er trafikk berre éin veg i denne gata;
- ta same vegen;
- finne rette vegen;
- leggje vegen om postkontoret
- - heimveg
  - skuleveg
lengd (1), strekning (2);
avstand (1)
Døme
- ha lang veg heim
rørsle eller gang mot eit mål;
reise
Døme
- det bar i veg;
- vi er på veg heim;
- følgje eit stykke på veg
i overført tyding: forløp eller måte å handle på for å nå eit mål;
retning (2)
Døme
- gå vegen om departementet med ei sak;
- vegen til varig fred;
- nye vegar i politikken
brukt som etterledd i samansetningar som uttrykkjer måte eller stil;
i ord som kledeveg og matveg
brukt som etterledd i samansetningar om gang eller kanal i levande organismar;
i ord som luftveg (1) og urinveg

Faste uttrykk

alle vegar fører til Rom
det er mange måtar å nå eit mål på
berre tida og vegen
ikkje meir tid enn ein treng for til å kome fram eller rekke det som skal gjerast
skal vi rekke fristen, har vi berre tida og vegen
gjere/lage veg i vellinga
gjere noko raskt og effektivt;
få ting unna
gå i veg med
starte på;
begynne med
gå i veg med store og kostesame prosjekt
gå sin veg
gå vekk
gå sine eigne vegar
vere sjølvstendig
gå vegen
gå slik ein ynskjer;
lukkast
alt går vegen for fotballaget no
i veg
1. av garde;
  av stad
  dei la i veg;
  dei tok i veg
2. utan stopp;
  uhemma
  ho skreiv i veg;
  han snakka i veg, utan stopp
i vegen
1. på ein stad som stengjer eller er til hinder for noko eller nokon
  barna var i vegen uansett kvar han snudde seg;
  fattigdomen står i vegen for utvikling;
  slepet på kjolen er i vegen
2. brukt for å uttrykke vanskar, utfordringar eller liknande
  sjukdomen kom i vegen for draumane hans;
  alt arbeidet kjem i vegen for familielivet
3. brukt for å uttrykke at noko er gale eller eit problem
  det er noko i vegen med bilen, han vil ikkje starte;
  kva er i vegen med deg?
  det er ikkje noko i vegen med rytmesansen hans
ikkje gå av vegen for
ikkje ha noko mot å gjere noko;
ikkje ha motførestillingar mot noko
han går ikkje av vegen for å tuske til seg noko ekstra;
ho går ikkje av vegen for å engasjere seg
ikkje kome nokon veg
stå fast;
mislukkast
ikkje vere av vegen
ha noko for seg;
vere bra
det er ikkje av vegen med litt samarbeid
leggje hindringar i vegen
skape problem;
skape motstand (1)
leggje hindringar i vegen for byutviklinga;
regelverket la mange hindringar i vegen for prosjektet
på god veg
i ferd med å bli
ho er på god veg til å bli ein av våre beste diktarar
på lang veg
på stor avstand;
i stor omkrets;
på langan lei
ho høyrde festen på lang veg
på veg
1. på ferd;
  på reise til
  kor er du på veg?
  han var på veg til skulen da eg ringde
2. i ferd med (å gjere eller bli) noko
  paret er på veg til å skilje lag;
  eg var på veg til å slå av lyset;
  ho er på veg til å bli frisk
3. brukt for å uttrykkje kor langt ei kvinne er komen i svangerskapen
  ho er fem månadar på veg;
  kor langt på veg er du?
rydde av vegen
1. drepe nokon
  diktatoren rydda dei politiske motstandarane av vegen
2. fjerne heilt
  alle usemjene er rydda av vegen;
  testamentet rydda all tvil av vegen
skaffe til vegar
få tak i
skaffe til vegar kapital
ta på veg
bli sint;
fare opp
ikkje ta slik på veg for småting
vegs ende
slutten, målet
kome til vegs ende;
verksemda er ved vegs ende

Artikkelside

Resultater per side: