Avansert søk

Nynorskordboka 84 oppslagsord

dyr 2

adjektiv

Opphav

norrønt dýrr

Tyding og bruk

som kostar mykje;
med høgt prisnivå;
kostesam
Døme
- ei dyr reise;
- handle i ein dyr butikk;
- ha eit dyrt lån;
- det blir dyrare å fly;
- eit dyrt land å bu i;
- ha dyre vanar;
- bilen er dyr i drift;
- styre unna dei dyraste butikkane
som kostar ein mykje slit, liding eller liknande
Døme
- det vart ein dyr lærepenge for meg
- brukt som adverb
  bøte dyrt for noko;
  han måtte betale dyrt for feilen
som det finst lite av;
dyrebar
Døme
- dyre dropar;
- ho har mange dyre minne om mora
heilag
Døme
- Guds dyre ord
- brukt som adverb
  love dyrt og heilagt

Faste uttrykk

no er gode råd dyre
no er det vanskeleg å vite korleis ein skal greie seg
selje seg dyrt
kjempe innbite (mot ei overmakt)
bortelaget selde seg dyrt

vekselvis

adjektiv

Tyding og bruk

som hender eller går føre seg skiftevis

Døme

ei vekselvis auking;
han er vekselvis glad og sur

brukt som adverb:
- guten bur vekselvis hos mora og faren

ungkone

substantiv hokjønn

Tyding og bruk

om eldre forhold: den yngre kona i ein huslyd særleg i høve til mora eller svigermora;

Døme

ungkona på Haug

tre støttande til

Tyding og bruk

hjelpe til;

Sjå: støtte, tre

Døme

barna tredde støttande til då mora vart sjuk

støtte 2

støtta

verb

Opphav

frå lågtysk

Tyding og bruk

halde oppe, oppreist eller på plass;
stø (3, 1)
Døme
- ho støtta seg på olbogen;
- taket er støtta av søyler
lene mot noko stabilt;
stø (4, 2)
Døme
- han støttar hovudet i handa;
- ho støtta seg mot ein stein
slutte seg til eller vere samd i;
gje tilslutning til;
stø (4, 3)
Døme
- dei støtta streiken;
- alle støttar forslaget

Faste uttrykk

støtte opp om
gje støtte til;
gje tilslutning til;
stø opp om
takk til alle som har støtta opp om prosjektet;
støtte opp om saka
støtte seg
lene (2 seg mot noko stabilt;
kvile mot;
stø seg
støtte seg til rekkverket;
ho støtta seg til sjukepleiaren
støtte seg til
1. finne hjelp i;
  stø seg til (1)
  han støtta seg til vener og familie;
  støtte seg til notata
2. bygge på som grunnlag for meining, syn eller liknande;
  stø seg til (2)
  dei støttar seg på ny teknologi
tre støttande til
hjelpe til
barna tredde støttande til då mora vart sjuk

tre 3

verb

Opphav

av lågtysk treden; av same rot som trø (

Tyding og bruk

gå med eitt eller nokre få steg;
trø (3, 1), trå (3, stige (2, 1)
Døme
- tre fram i lyset;
- tre ut av rommet;
- han bad dei tre inn i stova
bli verksam i;
byrje i
Døme
- snart trer ho inn i stillinga;
- forskrifta trer i funksjon på nyåret
kome eller bli brukt i staden for
Døme
- tre i staden for nokon

Faste uttrykk

tre attende
seie frå seg;
trekkje seg
leiaren trer attende før neste møte
tre av
i militæret: løys opp og forlat geleddet
tre av!
kan eg få tre av, kaptein?
tre fram
1. stige fram
  tre fram frå dei bakre rekkjene
2. kome til syne;
  syne seg
  det trer etter kvart fram eit tydeleg mønster
tre/trå i kraft
ta til å gjelde;
bli sett i verk
lova trer i kraft 1. januar;
forbodet har allereie trådd i kraft
tre inn
1. gå inn
  tre inn i rommet
2. i militæret: gå bort frå geleddet og inn i forlegninga
tre saman
om styre, utval eller liknande: møtast og utøve sin funksjon
Stortinget trer saman i oktober
tre støttande til
hjelpe til
barna tredde støttande til då mora vart sjuk
tre ut
1. gå ut
  tre ut av skuggen
2. trekkje seg
  tre ut av styret
tre ut av kraft
slutte å gjelde
lova trer ut av kraft over nyttår

ikkje ha noko usnakka med

Tyding og bruk

ikkje ha lyst eller interesse av samtale
Døme
- slike keisame folk har han ikkje noko usnakka med
ikkje ha noko uoppgjort eller uteståande med;
vere overeins eller forsona med
Døme
- ho hadde ikkje noko usnakka med mora då ho døydde

trykkje, trykke

trykkja, trykka

verb

Opphav

jamfør gammalsvensk þrykkja

Tyding og bruk

presse noko inn i eller mot noko;
klemme (2, 1);
jamfør trykkjande (1)
Døme
- han trykte handa hennar;
- trykkje på knappen;
- trykkje hardt på bremsen;
- bakparten av bilen vart trykt inn i samanstøyten;
- han trykkjer nasen flat mot vindauget;
- trykkje saman avfall for å gjere det meir kompakt;
- barnet trykkjer seg inn til mora;
- dei trykte seg saman under parasollane
vere avventande og kjenne seg brydd;
jamfør trykkjande (3) og trykt (2)
Døme
- dei stod der og trykte og visste ikkje kva dei skulle gjere
vere i ein vanskeleg situasjon
Døme
- vi må hjelpe der det trykkjer mest
underkue
Døme
- kolonimaktene trykte ned andre folkeslag
framstille (publikasjon, skrift eller liknande av) bokstavar eller bilete med trykkpresse eller liknande;
prente;
jamfør trykt (1)
Døme
- trykkje bøker
lage avtrykk av mønster eller bilete på noko
Døme
- trykkje mønster på stoff
om visse småvilt og fuglar: liggje urørleg for ikkje bli sett
Døme
- ein hare sat og trykte under ei gran

Faste uttrykk

kvar skoen trykkjer
kvar vanskane ligg
leiinga må vite kvar skoen trykkjer;
innbyggjarane kjenner kvar skoen trykkjer;
dei legg ikkje skjul på kvar skoen trykkjer
trykkje på
gjere seg gjeldande
einsemda trykkjer på
trykkje på dei rette knappane
gjere det rette i ein viss situasjon
trykkje til
gjere eit krafttak
dei trykkjer til med angrepsspelet
trykkje til sitt bryst
godkjenne;
like godt
ein festival som lokalbefolkninga trykkjer til sitt bryst

rekkje 3, rekke 4

rekkja, rekka

verb

Opphav

norrønt rekja

Tyding og bruk

strekkje kroppsdel ut (i full lengd);
rette (2, 2)
Døme
- ho rekkjer fram handa;
- rekkje tunge;
- mange hadde rekt opp handa allereie før spørsmålet vart stilt
gje nokon noko med utstrekt arm
Døme
- rekk meg fatet!
- han rekte flaska til mora
følgje ei rekkje av noko
Døme
- rekkje vegen etter nokon;
- rekkje tankane attende
gå i rekkje (1, 1);
gå seint, rusle
Døme
- kyrne rekte heim

Faste uttrykk

rekkje opp
løyse opp strikketøy eller liknande ved å dra ut tråden
ho har rekt opp det ho har strikka

leie 3

leia

verb

Opphav

norrønt leiða, kausativ til lide

Tyding og bruk

føre med seg eller etter seg i handa eller i eit band
Døme
- leie eit barn;
- dei leier kvarandre;
- mora leidde sonen over vegen
føre i ei viss lei
Døme
- leie kloakken ut i sjøen;
- ho leidde samtala inn på eit nytt emne
- brukt som adjektiv:
  eit leiande spørsmål
stå i spissen for;
vere leiar for
Døme
- leie eit firma
- brukt som adjektiv:
  ha ei leiande stilling
føre vidare elektrisitet eller varme
Døme
- vatn leier elektrisitet
vere først i ei tevling
Døme
- nordmannen leidde med fem sekund

Faste uttrykk

leie an
gå først
leie an i utviklinga
leie ut
dra slutningar for eit einskildtilfelle ut frå ein allmenn regel;
utleie

Resultater per side: