Gå til hovedinnhold
Tilgjengelighet
ordbøkene.no, Bokmålsordboka og Nynorskordboka

Avansert søk

Enkelt søk
Om avansert søk
9 treff

Nynorskordboka 9 oppslagsord

jamstille

jamstilla

verb

Tyding og bruk

  1. stille likt;
    gje same rett
    Døme
    • jamstille menn og kvinner;
    • jamstille nynorsk og bokmål
    • brukt som adjektiv:
      • ‘jarn’ og ‘jern’ er jamstilte rettskrivingsformer
  2. i grammatikk: setje ord eller setningar etter kvarandre som parallelle ledd;
Artikkelside

adekvat

adjektiv

Uttale

adekvaˊt

Opphav

av latin adaequare ‘jamstille (med)'

Tyding og bruk

  1. dekkjande, fullgod, samsvarande
    Døme
    • finne eit adekvat uttrykk for omgrepet;
    • ha adekvat praksis for stillinga
  2. i jus: sannsynleg
Artikkelside

men 2

konjunksjon

Opphav

frå svensk og, dansk, innverknad frå lågtysk men, man ‘berre, unnateke’; same opphav som medan

Tyding og bruk

  1. brukt til å jamstille ord, setningsledd og setningar og uttrykkje motsetnad, innvending, innskrenking og liknande
    Døme
    • han er ikkje lys, men mørk;
    • dei håpte på solskin, men det vart regn;
    • arbeide raskt, men unøyaktig
    • og (likevel)
      • det var lite, men godt;
      • sist, men ikkje minst;
      • eit glas til, takk, men kaldt!
  2. brukt til å innleie eit brot på samanhengen
    Døme
    • ja, det er nok eit viktig poeng, men vi må kome tilbake til hovudsaka
  3. brukt i uttrykk for undring, oppmoding, utolmod, ofte i utrop og spørsmål;
    Døme
    • men i all verda, kva er dette?
    • men du må da ikkje bli ståande der!
Artikkelside

eller

konjunksjon

Opphav

norrønt ella(r), elliga(r), opphavleg ‘av annan skapnad, på annan måte’

Tyding og bruk

jamstillande og disjunktiv konjunksjon
  1. brukt til å jamstille to ledd som står for motsette alternativ
    Døme
    • liv eller død;
    • no eller aldri;
    • ver still, eller så ...!
  2. brukt til å jamstille to eller fleire ledd som står for nokså likeverdige alternativ
    Døme
    • lite eller ingenting;
    • to eller tre;
    • eitt kilo eller så;
    • to el. fleire;
    • ein eller annan – einkvan; jamfør ein (1, 2);
    • eller liknande – jamfør liknande
  3. brukt til å binde saman to ledd som tyder det same
    Døme
    • 1 dollar, eller 7 kr;
    • Oslo, eller Kristiania som byen da heitte

Faste uttrykk

  • anten - eller
    dobbel konjunksjon som viser at det må veljast mellom to
    • anten du eller eg må dra
  • eller anna
    brukt for å peike på uspesifisert alternativ
    • køyra bil, ta buss, eller anna
  • før eller sidan
    om noko som verkar uunngåeleg: på eit eller anna tidspunkt
  • korkje … eller …
    brukt til å uttrykkje at ingen av dei nemnde alternativa gjeld eller er moglege;
    verken … eller …
    • ho korkje åt eller drakk;
    • korkje du eller eg skal dra;
    • dei var ikkje heime, korkje mora eller faren
  • verken … eller …
    brukt til å uttrykkje at ingen av dei nemnde alternativa gjeld eller er moglege;
    korkje … eller …
    • han er verken forvirra eller galen;
    • ho ville verken sjå eller høyre meir;
    • dei fekk ikkje eige verken land eller hus
Artikkelside

og 2

konjunksjon

Uttale

å

Opphav

norrønt ok

Tyding og bruk

  1. brukt til å jamstille to ord, setningsledd eller setningar av same slaget; jamfør både
    Døme
    • is og snø;
    • stor og sterk;
    • Ola og Kari;
    • eple, pærer og plommer;
    • dei spelte og song;
    • dei gjekk og dreiv;
    • dei vart gåande og prate;
    • lauvet gulnar, visnar og fell;
    • dei vaksne kvilte, og barna leikte
  2. brukt i visse faste ordlag:
    Døme
    • med mann og mus;
    • rubb og stubb;
    • i rykk og napp
  3. brukt som innhaldstom innleiing i visse utrop:
    Døme
    • og eg som hadde gløymt det!
    • og det får du deg til å seie!

Faste uttrykk

  • med hud og hår
    fullstendig
  • meir og meir
    stadig meir
Artikkelside

sideordne

sideordna

verb

Tyding og bruk

  2. i språkvitskap: setje ord eller setningar etter kvarandre som parallelle ledd;
    Døme
    • i ‘eit lite, fint hus’ er adjektiva sideordna
Artikkelside

jamstilling

substantiv hokjønn

Tyding og bruk

  1. det å jamstille (1);
    Døme
    • jamstilling mellom kvinner og menn
  2. Døme
    • jamstilling mellom setningsledd
Artikkelside

likestille

likestilla

verb

Tyding og bruk

vurdere på same måte;
jamstille, stille likt
Døme
  • likestille samisk med norsk som offisielt språk i Noreg
Artikkelside

jam-

i samansetning

Opphav

av jamn

Tyding og bruk

  1. førsteledd i ord som uttrykkjer at noko eller nokon har same eigenskap som noko anna eller ein annan;
    i ord som jamaldra, jamgod og jamhøg
  2. førsteledd i ord som uttrykkjer at noko har same stilling eller posisjon som noko anna;
    i ord som jamsides og jamstille
Artikkelside