Gå til hovedinnhold
Tilgjengelighet
ordbøkene.no, Bokmålsordboka og Nynorskordboka

Avansert søk

Enkelt søk
Om avansert søk
75 treff

Nynorskordboka 75 oppslagsord

triglyf

substantiv hankjønn

Opphav

av tri- og gresk glyphe ‘gravering’

Tyding og bruk

tredelt plate i friser på greske tempel
Artikkelside

elektrakompleks

substantiv inkjekjønn

Opphav

etter det greske segna om Elektra, som saman med broren Orestes drep mor si som hemn for at ho, saman med elskaren sin, hadde drepe mannen sin, Agamemnon

Tyding og bruk

i psykoanalyse: ei dotter sitt ynske om å drepe mor si og gifte seg med far sin;
Artikkelside

toregud

substantiv hankjønn

Tyding og bruk

i mytologi: guddom (1) som ein meiner rår over tore (1
Døme
  • Tor er toreguden i norrøn mytologi;
  • den greske toreguden Zevs
Artikkelside

tantaluskval

substantiv hankjønn

Opphav

etter namnet til den greske segnfiguren Tantalos

Tyding og bruk

særleg i fleirtal: kval (2 som ein lid under når ein er nær ved å lykkast, men blir skuffa om att og om att
Artikkelside

tantal

substantiv inkjekjønn

Opphav

etter namnet til den greske segnfiguren Tantalos

Tyding og bruk

hardt, metallisk grunnstoff (1) med atomnummer 73;
kjemisk symbol Ta
Artikkelside

innskrift

substantiv hokjønn

Opphav

av latin inscriptio; jamfør skrift (1

Tyding og bruk

noko som er skrive inn i eller på noko;
Døme
  • gamle trebollar med innskrifter;
  • dei mange greske innskriftene
Artikkelside

gud

substantiv hankjønn

Opphav

norrønt goð, guð

Tyding og bruk

  1. overnaturleg skapning som har makt over naturen og menneska (og som blir æra og dyrka)
    Døme
    • greske gudar;
    • dyrke framande gudar;
    • bli æra som ein gud
  2. (brukt som særnamn) i monoteistiske religionar, særleg kristendomen: allmektig skapar som rår over verda og menneska;
    personleggjord åndeleg kraft som menneske ber til
    Døme
    • tru på Gud;
    • be til Gud;
    • takke Gud;
    • Gud vere lova;
    • Herren vår Gud;
    • forkynne Guds rike;
    • trua på Jesus som Guds son;
    • misbruke Guds namn;
    • lære at alle menneske er Guds barn
  3. brukt i utrop og andre meir eller mindre faste seiemåtar
    Døme
    • gud hjelpe meg;
    • gode gud for eit vêr;
    • gud, så redd eg vart;
    • det er eit guds under at det gjekk godt;
    • det var ei guds lykke at ikkje fleire liv gjekk tapt

Faste uttrykk

  • av Guds nåde
    som er svært evnerik
    • ein kunstnar av Guds nåde
  • det må gudane vite
    det aner eg ikkje
  • det skal gudane vite
    det er sikkert
  • eit syn for gudar
    noko som er svært vakkert eller umåteleg morosamt å sjå
  • for guds skuld
    framfor alt;
    for all del
    • sei for guds skuld ikkje noko
  • gud betre
    1. brukt i utrop
      • gud betre oss for eit vêr;
      • gud betre for ei herleg tid
    2. sant å seie;
      ærleg talt
      • det er nok slik fatt, gud betre
  • Gud nåde
    brukt som trugsel: måtte Gud vise nåde (til den som vågar det nemnde)
    • Gud nåde deg om du kjem for seint!
  • gud og kvarmann
    absolutt alle
    • han skrytte av det til gud og kvarmann
  • gud veit
    det er ikkje godt å seie;
    ingen kan vite
    • gud veit kvar han er no
  • gudane veit
    det er ikkje godt å seie;
    ingen kan vite
    • gudane veit korleis det gjekk til
Artikkelside

euklidsk, evklidsk

adjektiv

Tyding og bruk

som gjeld den greske matematikaren Euklid

Faste uttrykk

  • euklidsk geometri
    klassisk gresk geometri som byggjer på visse aksiom som er forma i eit logisk system
Artikkelside

peon 1, pion 1

substantiv hankjønn

Uttale

peoˊn eller  pioˊn

Opphav

frå gresk, etter namnet til legen til dei greske gudane Paion

Tyding og bruk

prydplante av slekta Paeonia med store, oftast raude blomstrar

Faste uttrykk

  • raud som ein peon
    om andletsfarge: kraftig raud
Artikkelside

omega

substantiv hankjønn

Opphav

frå gresk ‘stor o’

Tyding og bruk

tjuefjerde og siste bokstav i det greske alfabetet (ω, Ω)

Faste uttrykk

  • alfa og omega
    det viktigaste
    • gode vegar er alfa og omega for næringsverksemda
Artikkelside