Gå til hovedinnhold
Tilgjengelighet
ordbøkene.no, Bokmålsordboka og Nynorskordboka

Avansert søk

Enkelt søk
Om avansert søk
21 treff

Nynorskordboka 21 oppslagsord

hakkebruk

substantiv inkjekjønn

Opphav

etter tysk Hackbau; jamfør bruk (2

Tyding og bruk

primitivt åkerbruk der jorda blir arbeidd med hakke (1
Artikkelside

sinder

substantiv inkjekjønn

Opphav

norrønt sindr

Tyding og bruk

  1. smått avfall av jern som er arbeidd i smie
  2. slagg som flyt opp når ein smelter malm (1, 1) til jern
Artikkelside

slite 2

slita

verb

Opphav

norrønt slíta

Tyding og bruk

  1. rive i stykke;
    dra eller tøye noko så det går sund
    Døme
    • båten sleit fortøyingane;
    • hunden har slite seg frå bandet;
    • ho har ikkje saks, så ho slit av tråden
  2. Døme
    • hunden slit i bandet;
    • vinden reiv og sleit i huset
  3. nytte (mykje og lenge) så bruken set tydelege merke;
    skjemme eller tære med mykje bruk;
    jamfør sliten (2)
    Døme
    • ho har slite ut fleire eksemplar av boka;
    • målinga på huset var sliten av;
    • golvet er slite ned;
    • eg får slite på den same frakken eit år til;
    • all uroa slit på nervane
  4. arbeide hardt;
    anstrengje seg;
    jamfør sliten (1)
    Døme
    • vi sleit oss opp den bratte bakken;
    • han har slite og arbeidd heile livet

Faste uttrykk

  • slite benken
    vere reserve;
    sitje på innbytarbenken
    • spelaren har slite benken heile sesongen
  • slite med
    plagast med (til dømes med ein skade eller sjukdom)
    • eg sleit med kneskaden heile hausten
  • slite seg ut
    gå tom for krefter eller miste helsa av hardt arbeid (over lang tid)
    • far min sleit seg ut på gardsarbeid
  • slite skulebenken
    gå på skulen
Artikkelside

selfmade

adjektiv

Uttale

selˊfmeid

Opphav

frå engelsk, opphavleg ‘sjølvgjord’

Tyding og bruk

som har oppnådd suksess utan hjelp frå andre
Døme
  • ho er ein selfmade millionær

Faste uttrykk

  • selfmade man
    person som har arbeidd seg opp på eiga hand
Artikkelside

unytte

substantiv hankjønn eller hokjønn

Faste uttrykk

  • til unytte/unyttes
    til inga nytte;
    fåfengd (2
    • reisa var til unytte;
    • dei hadde arbeidd til unyttes
Artikkelside

rå 5

adjektiv

Opphav

norrønt hrár

Tyding og bruk

  1. som ikkje er (nok) kokt eller steikt
    Døme
    • rått kjøt;
    • brødet var rått inni
  2. våt (tvers igjennom);
    Døme
    • rått vêr;
    • det var vanskeleg å få fyr på veden fordi han var rå
  3. som det ikkje er arbeidd med;
    som ikkje er foredla;
    Døme
    • rå huder;
    • bygget hadde vegger og tak i rå betong
  4. Døme
    • ein rå vits;
    • han er kjend for å vere rå i kjeften
    • brukt som adverb:
      • le rått
  5. Døme
    • vere rå og hjartelaus;
    • bruke rå makt;
    • dommaren meinte det var for mykje rått spel i kampen
    • brukt som adverb:
      • fleire førarar køyrer rått i trafikken
  6. Døme
    • ein rå pris
  7. Døme
    • det var ein rå prestasjon;
    • det nye huset deira er heilt rått!
    • brukt som adverb:
      • han har gjeve ut eit rått bra album

Faste uttrykk

  • rått parti
    konkurranse der den eine parten er utan sjanse til å vinne
  • sluke rått
    godta noko kritikklaust
    • dei sluker rått alt ho seier
Artikkelside

nok 1

adverb

Opphav

av lågtysk noch; jamfør norrønt nógr ‘tilstrekkeleg’

Tyding og bruk

  1. som er tilstrekkeleg i mengd, omfang, grad eller liknande
    Døme
    • ha pengar nok til billetten;
    • dei har nok å ete;
    • no har vi arbeidd nok for i dag;
    • ho er sterk nok til å lyfte 50 kg;
    • berre det beste er godt nok;
    • det er meir enn nok av det slaget
  2. som har nådd grensa for det som er akseptabelt
    Døme
    • nei, no får det vere nok!
  3. brukt for å dempe ei utsegn eller for å uttrykkje uvisse;
    vel, truleg, venteleg;
    Døme
    • det går nok bra;
    • eg må nok gå no;
    • eg skal nok kome, det lovar eg;
    • ho er nok trøytt, stakkar
  4. brukt med føresett adjektiv for å uttrykkje ei vurdering av innhaldet i ei setning eller av ei nemnd hending eller person
    Døme
    • ho bur rett nok i Oslo, men har ein lang karriere i nordlandspolitikken;
    • det er paradoksalt nok den eldste i partiet som står for fornying;
    • tåpeleg nok hadde eg gløymt sekken heime

Faste uttrykk

  • få nok av
    få eller oppleve så mykje av noko at ein blir lei av det
    • eg har fått nok av slike folk
  • ikkje nok med
    brukt for å uttrykkje at det kjem noko i tillegg til det nemnde (som er minst like viktig, sjokkerande eller liknande)
    • ikkje nok med at han lyg, han stel også
  • nok er nok
    brukt for å uttrykkje at noko er i ferd med å gå for langt
  • nok om det
    det er sagt tilstrekkeleg om den saka
  • vere seg sjølv nok
    ikkje bry seg om nokon annan
Artikkelside

golv

substantiv inkjekjønn

Opphav

norrønt golf

Tyding og bruk

  1. horisontalt lag (av bord (2, 2), betong, fliser eller liknande) som dannar grunnflata i eit hus eller rom
    Døme
    • vaske golvet;
    • leggje nytt golv;
    • gå over golvet;
    • sjå ned i golvet;
    • kassene står stabla frå golv til tak
  2. flate som minner om eit golv (1)
    Døme
    • byggje eit utandørs golv;
    • det låg vatn på golvet i bilen
  3. i overført tyding: nedre grense for noko;
    motsett tak (1, 3)
    Døme
    • setje eit golv for lønskrava
  4. rom i låve
    Døme
    • løa hadde ikkje alltid korn i begge golva
  5. felt mellom to staurar i hesje

Faste uttrykk

  • gå i golvet
    falle ned;
    deise over ende
  • på eitt golv
    i éin etasje
    • dei har alt på eitt golv
  • på golvet
    på grunnplanet (2 i ein fabrikk, ei bedrift eller annan arbeidsplass
    • ho hadde arbeidd på golvet i industrien alle år;
    • jobbe på golvet i offentleg sektor
Artikkelside

til unytte/unyttes

Tyding og bruk

til inga nytte;
Sjå: unytte
Døme
  • reisa var til unytte;
  • dei hadde arbeidd til unyttes
Artikkelside

selfmade man

Tyding og bruk

person som har arbeidd seg opp på eiga hand;
Sjå: selfmade
Artikkelside