Gå til hovedinnhold
Tilgjengelighet
ordbøkene.no, Bokmålsordboka og Nynorskordboka

Avansert søk

Enkelt søk
Om avansert søk
17 treff

Bokmålsordboka 7 oppslagsord

tankekorn

substantiv intetkjønn

Betydning og bruk

Eksempel
  • et treffende tankekorn
Artikkelside

slagord

substantiv intetkjønn

Opphav

etter tysk; av slag (1

Betydning og bruk

kort setning som uttrykker en mening, en holdning, et krav eller lignende;
Eksempel
  • politiske slagord;
  • Noregs Mållag lanserte slagordet ‘snakk dialekt - skriv nynorsk’
Artikkelside

sentens

substantiv hankjønn

Opphav

fra latin ‘mening, setning’, av sentire ‘føle, mene’

Betydning og bruk

kort og innholdstung setning;
Eksempel
  • fyndige sentenser
Artikkelside

gnomisk

adjektiv

Opphav

jamfør gnome

Betydning og bruk

preget av sentenser eller fyndord;
kort og treffende
Eksempel
  • gnomisk diktning;
  • setninger med gnomisk knapphet
Artikkelside

gnome

substantiv hankjønn

Opphav

fra gresk ‘ånd, forstand, tanke’

Betydning og bruk

Artikkelside

aforisme

substantiv hankjønn

Uttale

aforisˊme

Opphav

fra gresk ‘avgrensning’

Betydning og bruk

kort og treffende uttrykk for en tanke;
Eksempel
  • en samling aforismer
Artikkelside

motto

substantiv intetkjønn

Opphav

fra italiensk, av senlatin muttum ‘mumling’; jamfør fransk mot ‘ord’

Betydning og bruk

  1. ord eller setning som gir et fyndig uttrykk for det en person, forening eller lignende arbeider for;
    slagord, valgspråk, parole
    Eksempel
    • speidernes motto er ‘Vær beredt!'
  2. sentens, fyndord eller sitat brukt som overskrift til en bok eller et kapittel for å peke på hovedideen;
    stikkord som kjennetegn på et kunstverk som blir sendt inn til en konkurranse
Artikkelside

Nynorskordboka 10 oppslagsord

tankekorn

substantiv inkjekjønn

Tyding og bruk

Døme
  • kome med kvasse tankekorn
Artikkelside

ord

substantiv inkjekjønn

Opphav

norrønt orð; samanheng med latin verbum

Tyding og bruk

  1. eining av språklydar eller bokstavar som har ei tyding
    Døme
    • setninga ‘eg har lese den boka’ består av fem ord;
    • 'framsteg' er eit samansett ord;
    • det svenske ordet ‘flicka’;
    • ikkje skjøne eit ord;
    • ein mann av få ord;
    • ho sa ikkje ordet
  2. Døme
    • setje ord til ein melodi
  3. Døme
    • det er eit ord som seier at den svelt ikkje som tjukt bit
  4. Døme
    • det var eit sant ord;
    • det skrivne ordet;
    • Guds ord;
    • eit ord i rett tid;
    • eg gjer hennar ord til mine
  5. tale, innlegg (i eit ordskifte og liknande)
    Døme
    • be om ordet;
    • få ordet;
    • ta ordet
  6. Døme
    • ha ord på seg for å vere bråsint;
    • ha godt ord på seg
  7. Døme
    • gje ordet sitt på noko;
    • tru nokon på ordet deira;
    • bryte ordet sitt;
    • dei står ved ordet sitt i denne saka

Faste uttrykk

  • det siste ordet
    synspunktet som blir avgjerande i ei sak;
    konklusjonen
    • domaren har det siste ordet;
    • styret fekk det siste ordet i desse sakene;
    • det siste ordet er enno ikkje sagt i denne saka
  • for eit godt ord
    utan særleg grunn;
    lett
    • ho legg seg sjuk for eit godt ord
  • før ein veit ordet av det
    før ein får tenkt seg om
    • før ho visste ordet av det, var ho på jobbintervju
  • føre ordet
    vere den som taler og tek avgjerdene
  • gå troll i ord
    bli til røynd
    • så får vi sjå om tipset hans går troll i ord
  • ha eit ord med i laget
    vere med og avgjere
  • ikkje få ord for seg
    ikkje få sagt det ein vil
  • kome til orde
    få høve til å seie noko
  • leggje inn eit godt ord for
    gå god for
  • leggje orda i munnen på nokon
    påverke nokon til å svare slik ein ønskjer
  • med andre ord
    sagt på ein annan måte;
    det vil seie;
    forkorta m.a.o.
  • med reine ord
    med likeframme uttrykk;
    rett ut
    • bodskapen er formulert med reine ord
  • ord for ord
    nøyaktig, ordrett
    • gje att ord for ord
  • ordet er fritt
    kven som helst kan uttale seg
  • pauli ord
    (med latinsk genitivsform av Paulus) irettesetjing, refs
    • ho greip anledninga til å seie politikarnane eit pauli ord;
    • trenaren sa nokre pauli ord til spelarane i pausen
  • reine ord for pengane
    klar tale;
    sanninga
  • som ordet går
    etter det folk seier
  • ta på ordet
    ta det nokon seier bokstavleg;
    utnytte det nokon (tankelaust) tilbyr
  • vege orda sine
    tenkje seg godt om før ein seier noko
  • vege orda sine på gullvekt
    uttale seg svært varsamt
Artikkelside

karve 3

karva

verb

Opphav

samanheng med lågtysk kerven ‘skjere’

Tyding og bruk

  1. skjere i små bitar, hakke med kniv
    Døme
    • karve potetene;
    • karve i pipa
  2. skjere ut (i tre eller bein)
    Døme
    • han fann eit fyndord karva inn i veggen

Faste uttrykk

  • karva blad
    bladtobakk som er skoren opp
    • han fyller pipa med karva blad
Artikkelside

slagord

substantiv inkjekjønn

Opphav

etter tysk; av slag (1

Tyding og bruk

kort setning som uttrykkjer ei meining, ei haldning, eit krav eller liknande;
Døme
  • politiske slagord;
  • Noregs Mållag lanserte slagordet ‘snakk dialekt - skriv nynorsk’
Artikkelside

gnome

substantiv hankjønn

Opphav

frå gresk ‘ånd, forstand, tanke’

Tyding og bruk

Artikkelside

gnomisk

adjektiv

Opphav

jamfør gnome

Tyding og bruk

prega av sentensar eller fyndord;
kort og råkande
Døme
  • gnomisk dikting
Artikkelside

motto

substantiv inkjekjønn

Opphav

frå italiensk, av seinlatin muttum ‘mumling’; jamfør fransk mot ‘ord’

Tyding og bruk

  1. slåande ord eller setning som i sum gjev uttrykk for det ein person, samskipnad eller liknande arbeider for;
    slagord, valspråk, parole
    Døme
    • idrettslaget har mottoet ‘Ei sunn sjel i ein sunn kropp’
  2. sentens, fyndord eller sitat nytta som overskrift til ei bok eller eit kapittel for å peike på hovudideen;
    stikkord som kjenneteikn på eit kunstverk som blir sendt inn til ei tevling
Artikkelside

ordtak

substantiv inkjekjønn

Opphav

norrønt orðtak; jamfør tak (2

Tyding og bruk

  1. setning som uttrykkjer ei allmenn erfaring eller ein leveregel;
Artikkelside

aforisme

substantiv hankjønn

Uttale

aforisˊme

Opphav

frå gresk ‘avgrensing’

Tyding og bruk

stutt og råkande setning for ein tanke;
Døme
  • ei samling aforismar
Artikkelside

sentens

substantiv hankjønn

Opphav

frå latin ‘meining, setning’, av sentire ‘kjenne, meine’

Tyding og bruk

kort og innhaldstung setning;
Døme
  • Håvamål har mange visdomsord og sentensar
Artikkelside